Kilka lat temu publikowałem na KWP wpis o odkryciu zapisu nutowego na pośladkach jednej z postaci uwiecznionych przez Hieronima Boscha na obrazie "Ogród ziemskich rozkoszy", nie przypuszczałem, że wzbudzi on tak duże zainteresowanie wśród czytelników.

Równie wielkie zdziwienie ogarnęło mnie na widok 16 tysięcy polubień pod wpisem o "10 obrazach, które każdy szanujący się Polak znać musi", gdzie oprócz standardowej listy, zmieściło się też sporo ciekawostek na temat samych dzieł.

A gdy jakiś czas potem jedna z czytelniczek KWP poprosiła mnie o więcej wpisów na temat malarstwa, nie mogłem nie zdecydować się na ponowne zanurzenie w farbie olejnej i wyłowienie z niej dla Was kilku rzeczy, którymi możecie błysnąć w towarzystwie. Bo towarzystwo, z duża dozą prawdopodobieństwa, mogło ich przecież nie zauważyć. Czego konkretnie?

Twarz diabła

Przez 700 lat na sklepieniu katedry w Asyżu wierni i zwiedzający podziwiali fresk autorstwa Giotto di Bondone, jednak dopiero w 2011 roku udało się dostrzec, że na dziele przedstawiającym życie i śmierć św. Franciszka artysta ukrył w chmurach samego diabła. Z jednej strony fakt, że siedem wieków życia w niewiedzy nie powinien zaskakiwać, zważywszy że z ziemi trudno jest dostrzec szczegóły fresku, z drugiej jednak, nawet podczas konserwacji w 1997 roku (14 lat przed odkryciem!) fakt ten umknął specjalistom zajmującym się restauracją świątyni. Usprawiedliwieniem tego przeoczenia może być powszechna do 2011 roku wiedza, iż najwcześniejszą ukrytą na nieboskłonie postacią był rycerz z na płótnie przedstawiającym męczeństwo świętego Sebastiana namalowanego przez Andrea Mantegnę z 1460 roku.

Groteskowy Anioł

Michał Anioł. Na palcach jednej ręki (trochę przesadzam, przyznaję) można policzyć artystów, którzy nigdy nie namalowali autoportretu. Wielu najsłynniejszych, swoje podobizny umieszczało nie w centralnych miejscach stworzonych przez siebie dzieł, ale gdzieś na dalszym planie, często czyniąc z siebie świadków uwiecznianego na desce, płótnie czy ścianie wydarzenia. Niektórzy zaś robili to w taki sposób, iż odnalezienie ich postaci na obrazie kosztować mogło wiele wysiłku.

Tak było też w przypadku Michała Anioła właśnie, który swoją umęczoną tworzeniem kolejnego fresku w Kaplicy Sykstyńskiej twarz zakamuflował na skórze zdartej ze świętego Bartłomieja. Ten ostatni trzyma ją na tworzonym w latach 1537-1541 "Sądzie ostatecznym". Kiedy zaś odkryto, że święty nie dzierży w dłoni własnej tkanki, a powłokę cielesną artysty? Dopiero pod koniec lat 20. XX wieku. Blisko 500 lat po namalowaniu.

W krzywym zwierciadle

Piętnastowieczny niderlandzki malarz Jan van Eyck, który jako jeden z pierwszych w Europie zaczął stosować technikę olejną, miał w swoim portfolio kilkadziesiąt doskonałych dzieł. Żadne z nich jednak nie budzi w (nie)przeciętnym odbiorcy takich emocji jak "Portret małżonków Arnolfinich" z 1434 roku, przedstawiający (zdaniem historyków sztuki) ceremonię składania przysięgi małżeńskiej. Obraz, na którym tylko z pozoru van Eyck umieścił jedynie dwoje bohaterów i psa, w rzeczywistości przedstawia cztery osoby.

Aby je jednak dostrzec należy przed Arnolfinimi przystanąć w biegu po ogromnej National Gallery w Londynie i spojrzeć w zwierciadło widocznego w tle uwiecznionej na desce sceny. To właśnie dzięki niemu malarz rozciąga przestrzeń obrazu, prezentując spojrzenie na nią z innej perspektywy. Perspektywy, która pomija niestety wspomnianego czworonoga, pantofle (patynki) oraz różaniec. Straszne to, trzeba przyznać, niedbalstwo.

Dyskretne przeprosiny

Caravaggio, który jak pewnie wiecie miał na imię Michelangelo (ktoś? coś?), a jak pewnie nie wiecie, oprócz bycia wybitnym barokowym malarzem, był chorym skurwysynem (w walce o względy prostytutki zabił niejakiego Ranuccio Tomassoniego, odcinając mu genitalia), na przełomie maja i czerwca 1606 roku musiał uciekać z Rzymu do Neapolu, a następnie na Maltę, gdzie liczył na wstawiennictwo i pomoc w ułaskawieniu za popełnione morderstwo. Na niewiele się to zdało i wkrótce musiał szukać azylu gdzie indziej - tym razem na Sycylii, gdzie kompletnie zdziwaczał, śpiąc z ubraniu, z bronią pod ręką i niszcząc swoje płótna z byle powodu. Wiedział jednak, że jedynym sposobem na uzyskanie aktu łaski będzie przypodobanie się papieżowi Pawłowi V, a to mógł zrobić malując dzieła o tematyce sakralnej.

Wrócił więc do Neapolu (będącym poza jurysdykcją rzymską) i zabrał się do pracy. Po zamachu na swoje życie (na skutek ataku jego twarz została zdeformowana), namalował dwa obrazy - "Salome z głową Jana Chrzciciela" (uwieczniona na tacy głowa świętego to autoportret malarza) oraz "Dawida z głową Goliata". I właśnie tym ostatnim obrazem udało mu się odzyskać papieskie względy. W jaki sposób? Otóż Caravaggio przedstawił siebie jako pokonanego giganta zaś na mieczu trzymanym przez Dawida umieścił inicjały łacińskiej inskrypcji - H-AS OS - humilitas occidit superbiam (łac. "pokora zabija dumę"). Obraz słusznie odebrano jako błaganie o łaskę i przyznanie się do winy, a malarzowi pozwolono ostatecznie na powrót do Rzymu. Niestety nie dane mu było dotrzeć do celu - z niewiadomych przyczyn zmarł w drodze, a jego ciała nigdy nie odnaleziono.

Rzeź niewiniątek

Wiele osób oglądających "Rzeź niewiniątek" Pietera Bruegela starszego jest skonsternowanych nie tylko dziwnym umiejscowieniem akcji (zamiast Betlejem I wieku, mamy tu Niderlandy w wieku XVI), ale też brakiem samych niewiniątek. Ale jak tu nie być zdziwionym, gdy na obrazie żołnierze wyszarpują kobietom różnego rodzaju naczynia, a zrozpaczone matki opłakują ułożone na własnych kolanach pakunki z jedzeniem?

Aby rozwiązać zagadkę dziwnych wyborów malarza należy cofnąć się w czasie o 450 lat na dwór Świętego Cesarza Rzymskiego Rudolfa II. To właśnie w jego ręce trafił oryginalny obraz Bruegela. Uwiecznione na nim wydarzenia tak zszokowały władcę, iż rozkazał zamalować faktyczną masakrę niewiniątek, zamieniając rozszarpywane zwłoki dzieci na wspomniane beczki i zawiniątka. Tym samym dzieło starszego z Bruegelów straciło pierwotną wymowę, a stało się (już w katalogach XVII-wiecznych) niczym się na pierwszy rzut oka niewyróżniającą sceną plądrowania wsi. Po bliższym jednak spojrzeniu (najlepiej z użyciem skanera podczerwieni) na dzieło wybitnego artysty zauważyć można smugi i cienie zamalowanych na życzenie Rudolfa II maluczkich, straszących spostrzegawczych odbiorców niczym duchy, które nie zaznały spokoju.

Nie wszyscy wiedzą, że Bruegel zdecydował się namalować drugą wersję swojego obrazu, na której nikt zmian wprowadzać się już nie zdecydował. Można ją oglądać w muzeum w Wiedniu, do którego nam z pewnością bliżej, niż do przereklamowanego Londynu.

Subscribe now

Dopiero co rozprawialiśmy o Złotych Globach, a tu już kolejne rewelacje sezony rozdawania nagród - nominacje do Złotych Malin i Oscarów. Ale nie to przykuło naszą uwagę najbardziej.

Najważniejszym tematem nowego odcinka podcastu “Clickbait” jest oczywiście nowy serial HBO będący adaptacją jednej z najczęściej nagradzanych i chwalonych gier ostatnich lat. I chociaż serialowy “The Last of Us” robi wiele rzeczy dobrze (a nawet bardzo dobrze), to w kilku elementach trochę mu do ideału brakuje.

Wraz z Basią Żelazko i Magdą Drozdek rozmawiamy też o nieco luźniejszym temacie, niż mordowanie dzieci w czasie apokalipsy. Wszystko za sprawą ciągnącego się od miesięcy konfliktu zdradzonej przez Gerarda Pique Shakiry, która w ostatnich tygodniach za jego sprawą dorobiła się kilku milionów dolarów. Jak tego dokonała? Oto jej jeden prosty trik.

Zachęcam do słuchania powyżej lub subskrybowania w aplikacjach: Spotify, Google Podcasts, Open FM oraz Podcastach na iPhonach i iPadach. A jeśli macie chwilkę, to dajcie kilka gwiazdek w pierwszej lub zrecenzujcie w ostatniej z wymienionych aplikacji. Do usłyszenia co dwa tygodnie!

W nocy z 10 na 11 stycznia 2023 roku po raz 80. wręczono Złote Globy. Gala, która w ubiegłbym roku nie miała nawet transmisji, po raz kolejny udowodniła, że w zasadzie mogłoby jej nie być. Ale wszyscy i tak przeżywają niektóre rozstrzygnięcia, więc nie mogło jej też zabraknąć w podkaście.

Wraz z Martą Ossowską i Magdą Drozdek rozmawiamy jednak nie tylko o przystawce przed Oscarami. W ostatnich dniach sporo mówi się też o książce “Spare” (w Polsce, dopiero w marcu, ukaże się pod tytułem “Ten drugi”), którą spisać i wydać postanowił książę Harry, a która mocno uderza w najważniejsze jak dotąd osoby w jego życiu. Czego tam nie ma! Romanse matki, rozwiewanie plotek o prawdziwym ojcu, bójki z Williamem, odmrożenia penisa i inne rzeczy, o których nie chcieliśmy wiedzieć, a doniesienia o których śledzimy z wypiekami na twarzy.

I żeby nie było, że za bardzo odpływamy w kierunku plotek, wyrzucamy też z siebie sporo słów o tym, co czeka nas w kinach i na kanapach w 2023 roku. Będzie wiec trochę o “Mission: Impossible” z Marcinem Dorocińskim, “Barbie” z Margot Robbie, “Oppenheimerze” Christophera Nolana, ale też “Kościuszce” Made in Poland, a także ekranizacji jednej z najlepszych gier w historii, czyli debiutującym już 15 stycznia “The Last of Us” od HBO.

Zachęcam do słuchania powyżej lub subskrybowania w aplikacjach: Spotify, Google Podcasts, Open FM oraz Podcastach na iPhonach i iPadach. A jeśli macie chwilkę, to dajcie kilka gwiazdek w pierwszej lub zrecenzujcie w ostatniej z wymienionych aplikacji. Do usłyszenia za dwa tygodnie!

Rok ma się ku końcowi, więc podsumujmy go krótko. Co warto było oglądać czyli co warto nadrobić, czego nie warto, czego unikać za wszelką cenę? Co nas zaszokowało, zaaferowało i najbardziej rozbawiło w minionych 365 dniach?

Nie będzie to długi wpis, bo przy ostatnim sporo osób narzekało, że mogłem go streścić w trzech zdaniach, a nawaliłem ponad 8 tysięcy znaków. Nie żeby brał sobie to do mocno do serca (kto chciał przeczytać, ten przeczytał), ale wykorzystam to, by przy okazji podsumowania 2022 roku nie rozpisywać się zbytnio, a zamiast tego ponawijać do mikrofonu.

Wraz z dwiema koleżankami - Martą Ossowską i Magdą Drozdek - spojrzeliśmy na ostatnie 52 tygodnie w podcaście "Clickbait", który wystartował pilotażowo w marcu i do końca grudnia zdążył oprócz pilota nagrać 21 odcinków. Ten ostatni właśnie to przegląd w zasadzie najważniejszych/najfajniejszych rzeczy, z jakimi mieliśmy do czynienia.

Mówimy to około 10 filmach, przynajmniej tylu (jeśli nie więcej) serialach, największych rozczarowaniach (a tych było sporo), największych aferach (w Polsce i za granicą) oraz generujących najwięcej śmiechu wydarzeniach kończącego się roku.

Zachęcam do słuchania powyżej lub subskrybowania w aplikacjach: Spotify, Google Podcasts, Open FM oraz Podcastach na iPhonach i iPadach. A jeśli macie chwilkę, to dajcie kilka gwiazdek w pierwszej lub zrecenzujcie w ostatniej z wymienionych aplikacji.

Do przeczytania i usłyszenia w przyszłym roku! Oby był lepszy nie tylko pod względem filmowo-serialowym. Wszystkim przydałaby się odrobina spokoju i wytchnienia po ostatnich 3 latach nieustannego stresu.

Na wstępie szybkie wyjaśnienie – jestem wielkim fanem nadawanego już od prawie 30 lat teleturnieju, którego poszczególne edycje śledzę już od prawie ćwierćwiecza. Podoba mi się w nim wszystko: począwszy od kultowej czołówki, przez proces przedstawiania się uczestników, klasyczny 3-rundowy pojedynek, po którym Tadeusz Sznuk niczym Donald Sutherland w filmowej adaptacji „Igrzysk śmierci” ogłasza zwycięzcę, na głosie z offu i rozdawaniu kuferków przez panią Sylwię skończywszy. „Jeden z dziesięciu” nie ma wad, więc nie dziwi, że nie schodzi z ramówki Telewizji Polskiej od 1994 roku, pomimo faktu, że niejednokrotnie losy kolejnych edycji, ku zaskoczeniu widzów, potrafiły ważyć się niemal do ostatniej chwili. 

Nagrywany przez TVP Lublin program w zasadzie jako jeden z ostatnich u podstaw stawia faktycznie wiedzę uczestników i poniekąd jej popularyzację wśród widzów, a nie rozrywkę ze sztucznie kreowaną dramaturgią, którą serwują nam, dajmy na to, „Milionerzy” czy zbliżony do nich format „Postaw na milion”. I chociaż nagrody dla zwycięzców są w nim nieporównywalnie mniejsze, chętnych do stanięcia w szranki z panem Tadeuszem i jego zestawem pytań nie brakuje. Po wielu latach i ja wreszcie nabrałem odwagi, by sprawdzić swoją wiedzę w lubelskim battle royale.

Wszystko zaczęło się, jak wiele historii o przechwalaniu i udowadnianiu swoich umiejętności: od wizyty w pubie. Jednak tu, zamiast klasycznego „potrzymaj mi piwo” i robieniu salta z wysokości lady barowej, w ruch poszedł formularz zgłoszeniowy, jaki możemy znaleźć na dedykowanej teleturniejowi stronie. Co mnie ostatecznie nakłoniło do jego wypełnienia? Był to kontakt z kilkoma jego uczestnikami, których poznałem podczas cotygodniowych quizów rozgrywanych w jednym z gdańskich lokali. Okazało się, że pomimo rekordowych wręcz wyników, jakie osiągali, to przesympatyczni, niezadzierający nosa i chętnie niosący pomoc ludzie, którzy przekonywali, że proces eliminacji to przysłowiowa „bułka z masłem”. Co rychlej więc postanowiłem to sprawdzić.

Niestety „rychły” to ostatnie słowo, jakie można napisać o horrendalnie długim procesie prowadzącym do trafienia przed oblicze sędziego ostatecznego, Salomona z Woronicza, nestora polskiego dziennikarstwa i żywego symbolu „Jednego z dziesięciu”. Tadeusz Sznuk prowadzi teleturniej od jego pierwszego odcinka i pomimo faktu, że kilka lat temu potajemnie szukano osoby, która miałaby go zastąpić, zachował posadę, a istniejące ponoć nagranie pilotowego odcinka z innym prowadzącym stało się niemal świętym Graalem dla fanów kultowego formatu. Dla mnie świętym Graalem byłby choćby uścisk jego ręki, stojąc za pulpitem uczestnika. Ale by otrzymać szansę na chociaż to, musiałem mocno uzbroić się w cierpliwość.

Dość powiedzieć, że od momentu wypełnienia wspomnianego już formularza zgłoszeniowego do potwierdzenia jego przetworzenia minęło aż 9 dni. Ale wynik ten jest niczym w porównaniu z czasem, jaki mija do zaproszenia na same eliminacje. Między 8 marca 2021 roku a 13 września 2022 roku, kiedy to oficjalnie zaproszono mnie do wzięcia w nich udziału, minęły aż 554 dni, podczas których niemal udało mi się zapomnieć, że w ogóle takie zgłoszenie wysyłałem. A przynajmniej zwątpić, że po tak długim czasie ktoś odnajdzie je w gąszczu formularzy od innych kandydatów. Niemniej jednak, po odczekaniu kolejnych 11 dni, miałem stawić się wraz ze zdjęciem legitymacyjnym w budynku I Liceum Ogólnokształcącego im. Mikołaja Kopernika w Gdańsku, gdzie punktualnie o 14:00 miał rozpocząć się „egzamin”.

Nie bez powodu używam tego słowa w kontekście walki o udział w programie. I LO to moje licealne Alma Mater, a sala, w której miałem odbyć rozmowę kwalifikacyjną połączoną z testem składającym się z 20 pytań, to klasa, w której niemal dokładnie 20 lat wcześniej zdawałem maturę z historii. Z dość rozczarowującym zresztą rezultatem, który w kontekście stawania w szranki z tuzami wiedzy wszelakiej, poziom stresu podniósł do takich rozmiarów, że pulsometr na nadgarstku uznał moje zwielokrotnione tętno za aktywność fizyczną. Byłem całą sytuacją tak zestresowany, iż na miejsce dotarłem z tak znacznym wyprzedzeniem, że przed wejściem na powtórkę z egzaminu dojrzałości zdążyłem zwiedzić całą szkołę i powspominać nauczycieli, z których część wciąż w I LO pracuje. Dziś jednak ich w budynku nie było. Byli za to inni kandydaci, do których bez słowa skierowała mnie portierka, poprawnie kategoryzując blade lico jako znak rozpoznawczy zaproszonych kandydatów.

W ciemnym korytarzu na kilku rozstawionych ławkach, z nosami w telefonach, starając się nie patrzeć innym w oczy, siedzieli oni. Trybuci wytypowani do wzięcia udziału w quizowych igrzyskach, wykazujący oznaki życia tylko wtedy, gdy kolejne osoby niczym w kolejce do internisty starały się ustalić „kto ostatni”. Ostatni byłem oczywiście ja, ale nie na długo – kolejne osoby już napierały na drzwi wejściowe do liceum, a dojście do tego, kto jest przed kim, a kto za kim, przełożyło się tylko na dodatkowe podniesienie poziomu stresu u wszystkich zgromadzonych. Więcej strachu narobiła jednak jedna z kandydatek, która po opuszczeniu sali, głośno odpowiadając na pytanie „I jak?” zadane przez męża i dzieci, rzuciła szybko „miałam maxa”, po czym spojrzała na nas z nieukrywaną satysfakcją. Tak zauważalną, że nawet sprzeczającym się o miejsce w kolejce przeszła ochota na kłótnię. Teraz każdy chciał być ostatni. A następny w kolejce byłem ja.

Gdy po chwili znalazłem się w środku, przerażenie na moment zostało przytłumione przez zdziwienie. Szybki rzut oka na salę dał mi do zrozumienia, że siedzi w niej aż czworo egzaminatorów, którzy jednocześnie zadają pytania i zapisują na żywo odpowiedzi kandydatów do programu. W głowie szybko zakiełkowała mi myśl: to nie test, to egzekucja. Znów przerażony usiadłem przed obliczem odpytującej osoby, jednym uchem próbując wychwycić, jakie pytania padają przy stolikach obok. Nie pamiętam nawet, czy dobrze wypełniłem przedłożoną kartę kandydata, ani co było w klauzuli RODO, jaką otrzymałem do podpisania. Udając, że studiuję kolejne jej punkty, z trwogą odkrywałem, że nie znam na nie odpowiedzi. Sytuacji nie polepszył fakt, że po wyjęciu z portfela zdjęcia legitymacyjnego usłyszałem, że będzie potrzebne dopiero, jeśli odpowiem poprawnie na 15 z 20 pytań. Nagle odechciało mi się ściskać rękę Tadeusza Sznuka.

Przed wybiegnięciem z sali powstrzymała mnie jednak myśl, że gorzej niż 20 lat wcześniej na maturze na pewno nie będzie. A twierdza w Malborku, o której styl architektoniczny właśnie zapytano osobę za moimi plecami, to „przecież gotyk, każdy to wie”. Popatrzyłem w oczy przedstawicielce plutonu i czekałem na pierwszy wystrzał.

Cztery minuty później było po wszystkim.

Na dwadzieścia salw lecących w moim kierunku, drasnęła mnie tylko jedna. Co prawda w samo serce, bo nie potrafiłem sobie w kilka sekund przypomnieć, do czego z niego wypływa krew (odp.: tętnice), ale rana na szczęście nie okazała się śmiertelna. Opatrująca mnie osoba wzięła zaś sobie na pamiątkę moje zdjęcie i prosiła o regularne sprawdzanie poczty, na które „za pół roku do roku (lub później)” ma przyjść zaproszenie do Lublina.

– Proszę też sprawdzać spam! – usłyszałem, domykając już drzwi sali, ale nie jestem pewny, czy była to sugestia, czy groźba. Jedno jest pewne – co kilka dni przedzieram się teraz przez reklamy środków na erekcję i maili zapewniających gigantyczny zysk z kryptowalut, polując na tego jednego, jedynego. Nie mam pojęcia, czy faktycznie dotrze – o niektórych kandydatach twórcy „Jednego z dziesięciu” ponoć zapominają – ale dzięki udziałowi w eliminacjach bogatszy jestem o nowe doświadczenie. I potencjalną szansę na otrzymanie 3 milionów dolarów od potomka rodziny królewskiej z Nigerii, bo i takie wiadomości znajduję w folderze z niechcianą pocztą w oczekiwaniu na wezwanie przed oblicze pana Tadeusza.

Acha, w trakcie rozmowy z panią odpytującą dowiedziałem się, że na eliminacje, w których tego dnia brałem udział, można sobie wejść z ulicy. Zaproszenie było niepotrzebne.

Post Scriptum

Poniżej załączam pełną listę pytań, jakie usłyszałem w trakcie eliminacji do „Jednego z dziesięciu”. Nie było wśród nich pytania o Malbork. Dopiero po zakończeniu odpytywania zrozumiałem, że pozostałe osoby egzaminowane wraz ze mną otrzymały po prostu inny ich zestaw.

1. Które dwa pierwiastki wchodzą w skład soli kuchennej?

2. W delcie której rzeki występują w Polsce depresje?

3. Na jakiej szerokości geograficznej leży równik?

4. W którym roku założono Fundację Alfreda Nobla? Można pomylić się o 4 lata.

5. Jak nazywa się bryła powstała przez obrót prostokąta wokół jednego z jego boków?

6. Kto jest autorem noweli „Katarynka”?

7. Jaki ptak „…swój ogonek chwali” w popularnym przysłowiu?

8. „Wiem, że nic nie wiem”. Komu przypisywane jest to powiedzenie?

9. Jak nazywają się rycerze posługujący się mieczami świetlnymi w świecie „Gwiezdnych wojen”?

10. Koszalin, Kołobrzeg, Słupsk. Które z tych miast jest miastem portowym?

11. Jak z francuskiego nazywa się mały marynowany ogórek?

12. Salamandra jest gadem czy płazem?

13. Ile kluczy widnieje w herbie Watykanu?

14. Krew dopływa do serca żyłami, a czym z niego wypływa?

15. Milimetr słupa rtęci, zwany też Torem, to dawna jednostka której wartości fizycznej?

16. Jak nazywał się twórca „Piety” i posągu Dawida?

17. Czy saksofon zaliczany jest do instrumentów drewnianych czy blaszanych?

18. W której figurze geometrycznej umieszczone jest oko, symbol Trójcy Świętej?

19. Jak inaczej nazywa się biały barszcz, zupa na zakwasie z chleba i mąki żytniej?

20. W którym roku Turcy zdobyli Konstantynopol? Data ta uznawana jest za koniec średniowiecza.

Ręka do góry, komu podoba się brzmienie języka niemieckiego. Tak myślałem. Mowę naszych sąsiadów, w której niemal każdy wyraz kojarzy się z łapanką na ulicach Warszawy w latach 40. XX wieku, trudno nazwać pięknym szwargotem, jednak to właśnie słowo z języka niemieckiego będzie bohaterem niniejszego wpisu. Bohaterem, na widok którego niejednemu szczęka opadnie.

Tym słowem jest Wimmelbilder - a oznacza rysunki wręcz wypchane szczegółami. Mnogość postaci, zwierząt, przedmiotów, pojazdów czy potworów jest na nich wręcz przytłaczająca, że w każdy można wpatrywać się godzinami, raz po raz dostrzegając coraz to więcej szczegółów czy ciekawostek. Jeśli więc wpadł ci w ręce rysunek, na którym jest więcej szczegółów, niż jesteś w stanie policzyć, z pewnością jest to Wimmelbild.

Dobrym i chyba najbardziej znanym przykładem takich rysunków są kultowe dzieła Martina Handforda, zachęcające nas do odnalezienia na nich ubranego w biało-czerwoną czapeczkę Wally'ego (czy też Waldo, jak go zwą na Zachodzie). Innym, opublikowana w 2008 roku przez magazyn Empire tzw. "Cryptic Canvas", na której czytelnicy mieli odnaleźć 50 filmów.

Wimmelbilder to oczywiście nie tylko zabawy w odnajdywanie konkretnych zagadnień, odniesień czy nawiązań - chociaż do tego nadają się najlepiej - ale też drobiazgowe, tworzone wiele miesięcy, często nie przez jednego, ale grupę artystów swego rodzaju hołdy oddawane konkretnym artystom czy epokom. Ich gromadzeniem zajmuje się m.in. społeczność jednego z subredditów, na który codziennie wrzucane są nowe przykłady fantastycznych dzieł rysowników z całego świata. Poniżej przytaczam kilkanaście przykładów znalezionych tamże. Po resztę udajcie się sami.

PS: Klikajcie w obrazki, by zobaczyć je w całej okazałości. Najlepiej na ekranach od 10 cali wzwyż.

Kiedy lata temu opublikowałem wpis o odnalezieniu obrazu w filmie familijnym, nie przypuszczałem, że stanie się on jednym z najpopularniejszych w historii KWP. Kiedy w zeszłym roku pokazałem czytelnikom nie do końca ukryte obrazy w „Krainie lodu”, czytelnicy malarstwo co prawda wychwycili, ale skupili się raczej na tym, że nazwałem „Frozen” kiepskim filmem (podtrzymuję!). Dzisiaj natomiast… też będzie o obrazach. Nie sposób jednak napisać, że są schowane, gdyż są czymś więcej, niż tylko integralną częścią kadru. Są całym kadrem.

Na pomysł tekstu o kadrach filmowych inspirowanych sztuką natchnęła mnie lektura tekstu Justyny Stasiek-Harabin, autorki świetnego bloga o sztuce Minerva, która w listopadzie podzieliła się ze swoimi czytelnikami sześcioma zauważonymi przez siebie obrazami. Kilka dni temu zapytałem autorkę, czy nie będzie miała nic przeciwko, jeśli to na KWP dopiszę kontynuację tego, co zawarła u siebie, co przełożyło się na pomysł wspólnego tworzenia cyklu. W poniższym więc wpisie, oprócz znalezionych przeze mnie (i innych internautów) dzieł malarskich, znajdziecie też tekst i grafiki z Minervy, a czytelnicy Minervy przykłady wskazane przeze mnie znajdą również tam. Gdziekolwiek jednak czytacie te słowa, mamy nadzieję, że uda się Was zachęcić do dalszych poszukiwań.

„Jutta” — John Kacere

Widoczny w nagłówku tego wpisu kultowy już, otwierający kadr z „Między słowami” jest w rzeczywistości przeniesieniem na filmową kliszę portretu pośladków niejakiej „Jutty” Johna Kacere’a. Nie jest to oczywiście jedyny tego typu obraz w dorobku Kacere’a — artysta słynął z uwieczniania kobiet w bieliźnie i czynił to aż do śmierci w 1999 roku. Opisywana tu „Jutta” pojawia się nie tylko w postaci czteroliterowego hołdu złożonego jednemu z ulubionych artystów Sofii Coppoli. Sam obraz widać też w jednej ze scen na ścianie pokoju hotelowego głównej bohaterki.

„Opłakiwanie zmarłego Chrystusa” — Andrea Mantegna

Jeden z piękniejszych kadrów jaki udało mi się wyłapać podczas seansu filmowego. Scena z odpoczywającym ojcem, bohaterem świetnego filmu „Powrót” w reżyserii Andrieja Zwiagincewa niemal w każdym fragmencie nawiązuje do słynnego renesansowego obrazu pt. „Opłakiwanie zmarłego Chrystusa” Andrea Mantegni. Nie ma mowy o przypadku, nawet drapowanie materiału jest tutaj dokładnie odwzorowane. Wspaniała scena, podobnie jak cały film wybitnego Rosjanina. (Justyna)

„Wchodzenie i schodzenie” — M.C. Escher

To akurat dość oczywisty przykład, gdyż sami bohaterowie nazywają iluzję niekończących się schodów „stopniami Penrose’a”. Co ma więc do tego Escher? Otóż prace holenderskiego artysty były, jak sami przyznali, największą inspiracją dla Rogera Penrose’a i jego ojca — Lionela, chociaż tak naprawdę to właśnie Penrose’owie zainspirowali Eschera do namalowania jego najsłynniejszego dzieła „Wchodzenia i schodzenia” z 1960 roku. Escher następnie rozwinął pomysł Penrose’ów, w kolejnym roku tworząc „Wodospad”, podobnie zakręcony jak sama „Incepcja”.

„Dom przy torach” — Edward Hopper

Analizując kiedyś obraz „Dom przy torach” mojego ukochanego Hoppera, zdałam sobie sprawę, że ten dom, to ja już kiedyś widziałam, i to nie byle gdzie, a w filmie Alfreda Hitchcocka. Kto widział jego kultową „Psychozę” ten zapewne ma przed oczyma hotel, wyglądający bardzo podobnie jak budynek uwieczniony na płótnie. Reżyser doceniał mocno sposób budowania napięcia w dziełach Hoppera, inspiracja ta w żaden sposób nie powinna więc dziwić. (Justyna)

„Saturn pożerający własne dzieci” — Francisco Goya

Dzieło powstało w latach 1820–1823 — jest jednym z cyklu 14 tzw. czarnych obrazów namalowanych przez Goyę na ścianach swojego domu na kilka lat przed śmiercią. Inspiracją był adaptowany z greckiej mitologii rzymski mit o bogu Saturnie, który uzyskawszy władzę nad światem tak bardzo obawiał się ją stracić, że zjadał własne dzieci, nie chcąc oddać im tronu. Przyjemniaczek. Do Saturna zaś nawiązać postanowił Guillermo del Toro, który w jednym z wywiadów przyznał, że bladolicy potwór z „Labiryntu fauna” to właśnie bóstwo z obrazu Goi. Z tym że miast swoim synom, głowy odgryza wróżkom.

„Zamek w Pirenejach” — René Magritte

Latające wyspy z “Avatara” to bardzo wyraźna inspiracja pracą „Zamek w Pirenejach” Rene Magritte’a. No bo z czego czerpać pomysły na film sci-fi, jeśli nie z dorobku surrealistów? (Justyna)

„Nocne marki” — Edward Hopper

Dzieło Hoppera wielokrotnie pojawiało się czy też inspirowało różnych twórców filmowych i telewizyjnych. Podobną kawiarnię widzieliśmy w „Głębokiej czerwieni” Dario Argento czy serialu „Simpsonowie”, klimatem obrazu inspirował się Ridley Scott, kręcąc „Łowcę androidów”, ale najczytelniejszy hołd dla obrazu oddał Wim Wenders w „Końcu przemocy”. Zresztą sami zobaczcie.

„Pacyfik” — Alex Colville

Oglądając słynną „Gorączkę” (reż. Michael Mann) zerwałam się pewnego dnia z kanapy na widok kadru z pistoletem na pierwszym planie i mężczyzną w tle. Przecież już to gdzieś widziałam, znam doskonale tę nieprzypadkową kompozycję z obrazu Alexa Colville’a, pt. „Pacyfik”. Świetne jest to malarstwo, powiedzielibyśmy hopperowskie, ze swoim upodobaniem do spokojnej, wyciszonej kompozycji i budowania atmosfery melancholii i niepokoju. (Justyna)

„Napoleon Bonaparte” — Benjamin Robert Haydon

Ostatnia scena „Pojedynku” Ridleya Scotta, nakręconego na podstawie opowiadania Josepha Conrada, to praktycznie samo w sobie zapierające dech w piersiach płótno. Jednocześnie jest to czytelne nawiązanie do obrazu Haydona z 1830 roku, przedstawiającego Napoleona tęsknym wzrokiem spoglądającego na Europę ze skał Świętej Heleny. Bonaparte był przy okazji idolem głównego bohatera „Pojedynku”, także niniejsze nawiązanie nie jest zupełnie oderwane od kontekstu filmu.

„Ofelia” — John Everett Millais

Słynny obraz jednego z prerafaelitów pt. „Ofelia” momentalnie przywodzi na myśl scenę z „Melancholii” Larsa von Triera, w której główna bohaterka, niczym szekspirowska Ofelia unosi się na wodzie w otoczeniu zielonych roślin i kwiatów. Z obrazem tym mam także skojarzenie związane z teledyskiem do piosenki „Where The Wild Roses Grow” Kylie Minogue. (Justyna)

„Kolos” — Francisco Goya

Obraz podpisałem Goyą, natomiast nie jest do końca pewne, czy to właśnie Hiszpan jest autorem tego dzieła. W każdy razie ta alegoria okropności wojny, wizji terroru i chaosu, który ze sobą niesie był niewątpliwie inspiracją dla Jaegerów z „Pacific Rim” Guillermo del Toro. Wielkie roboty, wielkie potwory, kolosy — nawiązanie nie mogło być czytelniejsze. Wizualnie zachwycające dzieła meksykańskiego twórcy, jak twierdzi on sam, nie istniałyby gdyby nie wielcy artyści, którzy walnie przyczyniły się do pobudzenia jego wyobraźni.

„Blue Boy” — Thomas Gainsborough

W tym ostatnim już przykładzie wątpliwości nie ma w zasadzie żadnych — Tarantino w „Django” zaczerpnął z dorobku malarstwa angielskiego, a dokładnie z portretu „Błękitnego chłopca” autorstwa Thomasa Gainsborougha. Trzeba przyznać, że efekt jest dość groteskowy, ale przecież dokładnie o to chodziło. (Justyna)

Od wielu już lat na samo brzmienie słowa "galeria" ludzie odruchowo chwytają za portfel, bynajmniej nie z powodu cen pobieranych za wstęp do przybytku, gdzie nie tylko wskazana jest cisza, ale też obowiązuje niepisana zasada, że przed każdym, nudnym jak starcie arcymistrzów szachowych, obrazie należy stanąć i wymownie pokiwać z uznaniem głową. Wiele osób już zapomniało albo wyrzuciło z pamięci pierwotne znaczenie wspomnianego w cudzysłowie zlepku morfemów, pieniądze chowając przed lubującymi się w niekontrolowanych odruchach zakupowych partner(k)ach.

Mówiąc prościej - galerie dzielimy na dwie kategorie: nudne oraz drogie. Prawda jest jednak taka, że tak jak w drugich można trafić na atrakcyjne promocje, tak i w pierwszych można trafić na przykuwające wzrok okazje, które uczynią odchamiającą wycieczkę nieco bardziej krwistą.

Przed Wami kilka przykładów klasycznych dzieł, które udowadniają, że licząca nieraz kilkaset lat sztuka to nie tylko ładne krajobrazy, soczyste owoce i ponure twarze spasionych monarchów i możnowładców, ale też często dynamiczne, a jeszcze częściej krwawe laurki wystawione mitom, legendom, ale też wydarzeniom historycznym, na myśl o których włos na głowie z pewnością się zjeży.

Elementy anatomiczne - Théodore Géricault

Zafascynowany ludzką anatomią i śmiercią francuski malarz w drugiej dekadzie XIX wieku zaczął odwiedzać paryską kostnicę, gdzie zajmował się tworzeniem szkiców ludzkich części ciała, doskonaląc swoją technikę. Bardzo szybko jednak odnalazł w nich "ukryte piękno", przez co stały się główną tematyką jego kolejnych dzieł. Jako że w tym okresie kostnice wypożyczały studentom anatomii części ciała (doświadczenie na martwej tkance), Géricault również postanowił zabierać do swojej pracowni ręce, nogi a nawet głowy i ich postępujący rozkład uwieczniać na płótnie. Artystę urzekła nietypowa paleta barw powstająca dosłownie na jego oczach, kiedy wypożyczone eksponaty w efektowny (i niezbyt przyjemny dla nosa) sposób gniły.

Diomedes zjadany przez konie - Gustave Moreau

Konie Diomedesa wywodzą się z mitologii greckiej. Były to cztery klacze karmione ludzkim mięsem przez ich właściciela, a ich schwytanie stało się jedną z dwunastu prac Heraklesa (jeśli mam wchodzić w szczegóły, to dodam, że ósmą). Według mitu Heraklesowi bardzo szybko udała się ta sztuka, ale zanim zdołał je wywieźć z Tracji, doszło do konfrontacji między nim a Trakami. W trakcie wykonywania zadania klacze pożarły przyjaciela Heraklesa, a on sam uspokoił je dopiero rzucając im na pożarcie ogłuszonego Diomedesa (i tak, moi drodzy, narodziła się ironia). Tę ostatnią scenę uwiecznił na swoim obrazie Moreau.

Apollo obdziera Marsjasza ze skóry - Jusepe de Ribera

Obraz z 1637 roku przedstawia inna scenę z greckiej mitologii, będącą zwieńczeniem pojedynku pomiędzy Apollinem a Marsjaszem. O co w nim chodziło? Posłużę się cytatem, który wykorzystano w artykule na polskiej Wikipedii:

Marsjasz znalazł flet odrzucony przez Atenę, gdyż granie na nim szpeciło jej oblicze. Uzbrojony w instrument Marsjasz wyzwał Apolla na pojedynek. Wspólnie uradzili, iż zwycięzca zadecyduje o losie pokonanego. Apollo, grając obrócił lutnię i wezwał Marsjasza, by ten poszedł w jego ślady. Masjasz, oczywiście, nie mógł tego zrobić i Apollo został ogłoszony zwycięzcą. Triumfujący bóg związał Marsjasza do konaru wysokiej sosny i obdarł go ze skóry. (Apollodor, Bibliotheca, 1,4,2)

Jeśli więc kiedykolwiek spojrzycie krzywo na Ramsaya Boltona z "Pieśni lodu i ognia" George'a R.R. Martina, wiedzcie, że to co robi jest zaiste boskie.

Saturn pożerający własne dzieci - Francisco Goya

Dzieło powstało w latach 1820-1823 - jest jednym z cyklu 14 tzw. czarnych obrazów namalowanych przez Goyę na ścianach swojego domu na kilka lat przed śmiercią. Inspiracją był tym razem adaptowany z greckiej mitologii rzymski mit o bogu Saturnie (a ludzie czepiają się Led Zeppelin o nadmierną inspirację), który uzyskawszy władzę nad światem tak bardzo obawiał się ją stracić, że zjadał własne dzieci, nie chcąc oddać im tronu (za jednym zamachem pozbywając się problemu ukrycia zwłok). Przyjemniaczek. Dziwnym zbiegiem okoliczności, Saturn jest patronem siedemdziesięciolatków (niekoniecznie kanibali), a Hiszpan zaczął tworzyć swoje przerażające dzieło w wieku 73 lat.

Sprawiedliwość Kambyzesa - Gerard David

Odejdźmy na chwilę od mitologii przeskakując do I wieku naszej ery oraz zbioru opowiadań Waleriusza Maksymusa ("Pamiętne czyny i słowa"), który podobnie jak Herodot w "Dziejach" opisał legendę o perskim królu z VI wieku przed Chrystusem, który wydał surowy wyrok na przyjmującego łapówki sędziego Sisamnesa. Kambyzes II kazał go stracić i obedrzeć ze skóry, z której następnie przygotowano swego rodzaju obicie/nakrycie na krzesło stojące w sali, gdzie wydawał wyroki (widoczne w prawym górnym rogu prawej części dyptyku). A ludzie narzekają na działania CBA.

Judyta odcinająca głowę Holofernesowi - Caravaggio

Temat zaczerpnięty z biblijnej Księgi Judyty na swoich obrazach zaprezentowali również Donatello, Botticelli, Giorgione, Cranach i Elder, ale tylko Caravaggio uchwycił najbardziej dramatyczny (i tryskający krwią) moment odcinania głowy asyryjskiemu wodzowi Holofernesowi. Czym sobie na to zasłużył? Dowodzona przez niego armia oblegała zajęte przez Izraelczyków miasto Betulię i po 34 dniach wiele zaczynało wskazywać, że obrońcy będą musieli złożyć broń. Na szczęście lud Izraela miał w odwodzie młodą i piękną wdowę Judytę, która postanowiła obronić miasto wskakując Holofernesowi do łóżka. Po trzech dniach uwodzenia i libacji śliczna niewiasta chwyciła za nóż i odcięła (nomen omen) urżniętemu wodzowi głowę i wróciła z nią do miasta. Widząc głowę zawieszoną na murach miasta wojsko asyryjskie zamiast żądzy krwi zaczęło odczuwać strach i... uciekło w popłochu, bo to przecież najlogiczniejsza rzecz, jaką mogło w takiej sytuacji zrobić. Ehh, Biblia. Wracając do samego obrazu - jako Judytę Caravaggio uwiecznił na swoim obrazie ulubioną kurtyzanę Fillide Melandori (pojawia się również na innych jego dziełach, wcielając się m.in. w św. Katarzynę i Marię Magdalenę), której pierwotnie pozostawił odsłoniętą jedną pierś. Niestety, wyrzuty sumienia kazały mu później domalować półprzeźroczystą tkaninę bluzki, tym samem odbierając nam niemal całą przyjemność z wizyty w Galleria NAzionale d'Arte Antica, gdzie obraz obecnie się znajduje.

Rzeź niewiniątek - Peter Paul Rubens

Pamiętacie jak młoda kobieta, której polskie media wystawiły w 2012 roku pomnik, wyznała, że czytuje Biblię? Ja też nie, ale Ewangelia Mateusza wydaje się zawierać kilka interesujących wskazówek na temat sposobu pozbycia się niechcianego dziecka. Chodzi tu co prawda o chłopców poniżej drugiego roku życia, których obawiał się król Judei z łaski Rzymu, ale niektóre metody są przecież efektywne bez względu na płeć. Najbardziej efektownie sprawę Rzezi (w której, wg różnych przekazów, wcale nie było; była, ale zabito wówczas nie więcej niż 25 dzieci; była i wymordowano w niej 144 tysiące niemowląt) na swoim obrazie przedstawił Rubens. Opłaciło się - szacowana wartość obrazu to około 100 milionów dolarów. Mord na dziecku zawsze dobrze się sprzedaje.

Wielki wyczyn! Z trupami! - Francisco Goya

Nie, to nie jeden z serii słabych żartów rozrzuconych po tym wpisie, tylko przełożony na język polski tytuł jednej (konkretnie - trzydziestej dziewiątej) z 82 rycin Francisco Goi pod zbiorczym tytułem "Okropności wojny" (to wersja skrótowa, pełna brzmi: "Fatalne skutki krawawej wojny z Napoleonem w Hiszpanii. I inne dosadne kaprysy"). Powstały one pod wpływem doświadczeń, jakie artysta wyniósł z toczonej z Francją hiszpańskiej wojny niepodległościowej. Może trudno w to uwierzyć, ale nie dalej jak 200 lat temu Francuzi nie tylko nie wywieszali białej flagi, zaszyci się w swoich domach ze ślimakami, żabami i winem, ale wygrywali bitwę za bitwą, w międzyczasie zajmując się gwałceniem, torturowaniem, odrąbywaniem kończyn i rozszarpywaniem na kawałki jeńców przy pomocy koni. Hiszpanie zresztą nie pozostawali dłużni, ale tego Goya już na swoim grafikach nie przedstawił. A szkoda.

Subscribe now

Musiało minąć ponad trzy i pół wieku, by na jaw wyszła prawda o dziele jednego z najsłynniejszych i najgenialniejszych artystów w historii malarstwa. Tak wyglądało świeżo zdjęte ze sztalugi.

To co jeszcze do niedawna uznane było za portret kobiety czytającej przy oknie dość skąpo urządzonego pokoju list... wciąż jest portretem kobiety czytającej przy oknie list, ale z nowo odkrytym pod warstwą farby dodatkowym obrazem na ścianie. Okazuje się, że Jan Vermeer chciał upiec dwie pieczenie na jednym ogniu i na podejrzanie pustej ścianie w rzeczywistości umieścił oprawioną w ramę postać Kupidyna. Dlaczego jednak przez tyle lat pozostawał on niewidoczny?

To że "Dziewczyna czytająca list przy otwartym oknie" skrywa jakąś tajemnicę po raz pierwszy okazało się już 42 lata temu, gdy został on prześwietlony promieniami X, które pokazały zarys jego oryginalnej postaci.

Od 1979 przez kilkadziesiąt lat sądzono, że zamalowanie Kupidyna było świadomą decyzją artysty, któremu po prostu miał nie pasować do kompozycji. A że nie chciał malować "Dziewczyny" od początku, skorzystać miał z nadmiaru jasnej farby, by ukryć go kilkoma pociągnięciami pędzla.

Dodatkowe badania wykazały jednak, że Kupidyn został wymazany wiele lat po śmierci Jana Vermeera przez nieznanego artystę. I aż do 2017 roku w zbiorowej świadomości miłośników malarstwa "Dziewczyna" czytała ten list na tle pustej ściany. Ale 4 lata temu, gdy postanowiono poddać obraz czyszczeniu i renowacji, zapadła decyzja o przywróceniu jego oryginalnego wyglądu.

Proces zdrapywania dodatkowej warstwy farby był niezwykle drobiazgowy i czasochłonny. Bardzo obawiano się naruszenia struktury obrazu, ale po czterech latach prac nad dziełem udało się w pełni odrestaurować dzieło Jana Vermeera. Nową odsłonę prezentować można podziwiać w drezdeńskim muzeum, które jest obecnym właścicielem niegdyś należącego do elekcyjnego króla Polski Augusta II Sasa obrazu.

Poniżej zaś możecie oglądać kilkunastominutowy materiał dokumentujący żmudny proces jego odnawiania.

Już w momencie premiery "Mrocznego rycerza" wielu twierdziło, iż widowiskowa scena eksplozji szpitala, którą w dość zabawny sposób zainicjował filmowy Joker, była zaimprowizowana. Mówiło się, że detonator na planie zdjęciowym uległ awarii i tylko dzięki przytomności umysłu aktora udało się zamaskować wpadkę w scenie, której nie można było powtórzyć. Bo na potrzeby filmu budynek wysadzono w powietrze naprawdę. Ale jak to naprawdę było z tym zaniedbaniem pirotechników?

Dla przypomnienia: w jednej z najbardziej pamiętnych scen grany przez Ledgera Joker wychodzi ze szpitala, który za jego plecami zaczyna wybuchać. W pewnym momencie eksplozje jednak ustają, a poirytowany czarny charakter zaczyna uderzać ze zniecierpliwieniem w przycisk detonatora. Dopiero po chwili dochodzi do kolejnych eksplozji, filmowy szpital spektakularnie się wali, a Joker jakby spłoszony sytuacją, wskakuje do autobusu szkolnego i ucieka z miejsca zdarzenia.

Kręcona od pewnego momentu na jednym ujęciu scena, tak naturalnie odegrana przez świętej pamięci aktora, jest jednym z najjaśniejszych punktów prawdopodobnie najlepszej ekranizacji komiksu w historii kina. Nic dziwnego, że wokół niej narosło sporo plotek, a długo niekomentowanie niedomówienia oraz nieszczęśliwa śmierć Heatha Ledgera sprowokowały narodziny legendy. Legendy o szwankującym detonatorze.

Joker i fabryka czekolady

Ale nie mogło być inaczej. Christopher Nolan, znany z zamiłowania do praktycznych, niegenerowanych komputerowo efektów specjalnych, na potrzeby tej sceny za pieniądze studia kupił opuszczoną i przeznaczoną do rozbiórki fabrykę słodyczy, zapłacił za renowację i przerobienie elewacji (upodabniając ją do szpitala), a następnie zlecił zamontowanie prawdziwych ładunków wybuchowych. Już sama ta operacja kosztowała kilka milionów dolarów. Ale nie był to koniec wydatków.

W dniu zdjęciowym okoliczne budynki zostały ewakuowane, a ulice zamknięte. Ekipa filmowa ostrzegła też ratusz, służby porządkowe, a także prasę, wyznaczając dziennikarzom miejsca, z których mogli uwiecznić spektakularną destrukcję. Wokół budynku rozmieszczono ponad 20 kamer, nad planem zdjęciowym latało 5 helikopterów filmujących serię kilkudziesięciu kontrolowanych mini-detonacji, składających się na scenę, mającą do złudzenia przypominać prawdziwy zamach terrorystyczny, a nie zwykłe wyburzenie.

Wszystko miało być dopięte na ostatni guzik, gdyż ewentualny błąd w sztuce skończyć się mógł albo tragedią, albo totalnie zepsutym ujęciem. Dlatego gdy na filmie widzowie oglądali Jokera ze złością uderzającego w szwankujący nadajnik sygnału detonacji, sami dołożyli do tego historię, że faktycznie coś mogło pójść nie tak i tylko dzięki improwizacji bezapelacyjnie zasługującego na Oscara aktora udało się uratować scenę.

Tak naprawdę jednak... nie było tu żadnej improwizacji. Wszystkie przebywające tego dnia na scenie osoby doskonale wiedziały, jak będzie wyglądać filmowana niemal trzydziestoma kamerami akcja - łącznie z "improwizacją" Heatha Ledgera. "Improwizacją", która została dokładnie zaplanowana przez reżysera w trosce o bezpieczeństwo gwiazdy "Mrocznego rycerza" oraz ekipy zdjęciowej.

Mroczny rycerzu, gerara hir

Rzeczona przerwa w sekwencji wybuchów była bowiem niczym innym, jak kilkoma dodatkowymi sekundami, podczas których zarówno aktor, jak i ekipa, mogli oddalić się na bezpieczną odległość od faktycznie wyburzanego budynku. A samo ujęcie wychodzącego ze szpitala, a następnie uderzającego z irytacją w detonator Jokera ćwiczono tego dnia przez bite cztery godziny.

Mało tego. Wszystkie inne osoby będące w kadrze lub poza nim, dzień wcześniej, przez bite sześć godzin ćwiczyły skoordynowaną ewakuację czy też panikę, tak że każdy przebywający tego dnia na planie był dokładnie przygotowany na wszystko, co ostatecznie uchwyciły kamery. W tym ponad ponad 300 statystów, z których tylko garstkę dostrzec można w przytaczanym fragmencie. Całą scenę skradł oczywiście Joker.

Był to jednocześnie ostatni dzień zdjęciowy w Chicago po ponad dwóch miesiącach paraliżowania poszczególnych części miasta. Powtórka absolutnie nie wchodziła w grę. Nie popełniono żadnego błędu. A fenomenalne odegranie przed kamerami popełnienia takiegoż przez Jokera, tylko potwierdza, że Heath Ledger dostałby tego Oscara, nawet gdyby feralnej nocy z 21 na 22 stycznia 2008 roku nie przedawkował leków.

Źródło:

Quora: Was the hospital explosion in The Dark Knight improvised?

Podobnie jak w przypadku wpisu o serialach, które widziałem w 2018 roku, 15 najlepszych filmów 2018 roku nie ustawiałem według konkretnej kolejności. Myślę, że każdy z wymienionych na poniższej liście dzieł zasługuje na przynajmniej jeden seans. A niektóre na dziesięć.

Nie jest to też ranking obiektywny - takowe nie istnieją - ani sugerowany innymi zestawieniami krytyków i filmoznawców. Nie znajdziecie tu więc wychwalanej pod niebiosa, wspaniale nakręconej, ale nudnej jak flaki z olejem "Romy" Cuarona (jeden z moich ulubionych reżyserów!), ale w oko może wam wpaść np. krytykowane za zbyt lekkie i powierzchowne, za to szalenie efektowne tegoroczne dzieło Spielberga.

Co jeszcze? Sami zobaczcie. Najlepiej wszystkie.

Trzy Billboardy za Ebbing, Missouri

Nie było w tym roku (i chyba od czasów „Slumdoga”) filmu, któremu kibicowałem na Oscarach tak mocno. Niestety „Trzy Billbiardy za Ebbing, Missouri” nie miał szans na aż tyle statuetek, ale Złoty Rycerz za najlepszy film należał się tej produkcji jak kara śmierci Breivikowi. Fenomenalna, dramatyczna historia, opowiedziana w tak wciągający i zabawny sposób, iż ręce same składały się do braw. Na pocieszenie „Billboardy" dwa Oscary aktorskie, spośród których ten dla Sama Rockwella był chyba najbardziej zasłużonym od czasów powołania Akademii. Ten dla Frances zaś potwierdził, że nie trzeba się szpecić, by doceniła cię akademia. Można być zwyczajnie brzydkim.

Disaster Artist

Zupełnie nie rozumiem fenomenu „The Room”, kultowego najgorszego filmu w dziejach kina, tak jak i nie rozumiem zimnego łokcia, jaki dostał od tej samej Akademii. James Franco powinien mieć za niego przynajmniej dwie nominacje (aktor i reżyser), a sam obraz równie dużo pochwał, co kiczowaty „Kształt wody”. Filmy o filmach to raczej mało porywający gatunek kina, ale historia niezwykłej (i cholernie dziwnej) przyjaźni Tommy’ego Wiseau i Grega Sestero oraz kulisy powstawania ich jedynej produkcji były tematem tak wdzięcznym, że aż dziwne, iż nie zostały zekranizowane wcześniej.

Ja, Tonya

Biografia porywczej Tonii Harding była równie wspaniałym tematem na film. Film nie do końca faktograficzny (bo opowiedziany przez osoby, którym ufać nie sposób), ale szalenie interesujący, miejscami przezabawny, a w niektórych momentach wręcz dramatyczny. Margot Robbie i Allison Janney aktorsko pozamiatały jako ścierający się duet rodzic/trener-zawodnik (czyli w sumie trio), a sama produkcja zadłużenie znalazła się w gronie najlepszych filmów roku. W końcu to niemal „Chłopcy z ferajny”. Na łyżwach.

Ready Player One

„Święty Graal popkultury”, jak książkę Ernesta Cline'a ochrzciło kilku recenzentów (z czego nie omieszkało skorzystać w zwiastunach jej adaptacji studio Warner Bros.), w teorii było niemal niemożliwe do zrealizowania. Chyba jednak nikt nie przekazał ten informacji Stevenowi Spielbergowi, który wziął ją na warsztat i wydłubał naprawdę barwne kino rozrywkowe. Film, który są w stanie zrozumieć również osoby, niemające wiele pojęcia o grach wideo i popkulturze. Ci, którzy jednak pojęcie mają, dostali od mistrza kina rozrywkowego ponad dwugodzinnego easter egga, przy każdym seansie odkrywającego przed widzem coraz to więcej smaczków. I chociaż nie jest to kino zniuansowane (próżno tu szukać palących problemów gier sieciowych - cyberprzemocy czy uzależnień), zasługuje na miejsce w topowych produkcjach 2018 roku.

Ciche miejsce

W horror Johna Krasinskiego wierzyła zapewne, oprócz samego reżysera, kojarzonego głównie z komediowym „Biurem”, tylko jego żona. Ta sama, której powierzył główną rolę kobiecą. Ale „Ciche miejsce” to nie tylko maestria w wykonaniu Emily Blunt - to również tour de force kilkunastoletniej Millicent Simmonds. Grana przez nią postać była teoretycznie bez szans z potworami wyczulonymi na każdy, nawet najcichszy szmer, dzięki czemu losy jej oraz całej jej rodziny trzymały na krawędzi fotela od pierwszej do ostatniej sceny. I z łatwością pozwalały zapomnieć o kilku scenariuszowych dziurach, które nie miały jednak wpływu na pozytywny odbiór całości.

Deadpool 2

Druga cześć kultowego „Deadpoola”, podobnie jak Millicent Simmonds w "Cichym miejscu", nie miała praktycznie żadnych szans, by powtórzyć niespodziewany sukces jedynki. Jej największą siłą było wszak totalne zaskoczenie - produkcja superbohaterska, jakiej nikt wcześniej nie nakręcił. W przypadku dwójki wszyscy już wiedzieli, czego się spodziewać. A i tak zostali zaskoczeni - już na samym początku. Najdziwniejszy film rodzinny 2018 roku to wciąż niekończący się festiwal często niewybrednych żartów wywołujących skurcze przepony, działający głównie za sprawą Ryana Reynoldsa, który udowadnia, że po prostu urodził się do tej roli. A sam komiks został napisany praktycznie pod niego.

Solo

Kiedy ze stołków reżyserskich z hukiem zrzucano Phila Lorda i Christophera Millera raczej mało osób wierzyło, że druga odsłona historii z "Gwiezdnych wojen" będzie cokolwiek strawna. Tymczasem przejmujący po nich schedę Ron Howard dokonał niemożliwego - na nowo poskładał "Solo" w jedną, robioną niemal od linijki całość, usuwając z niej (stety-niestety) to, z czego wspomniana dwójka reżyserów słynie (improwizacje dialogowe i absurdalny humor), dostarczając chyba najbardziej wierny starej trylogii film. Serio, w "Solo" jest największe stężenie "Star Wars" od czasów "Nowej nadziei" i "Imperium kontratakuje" i aż dziw bierze, że spotkał się z tak chłodnym przyjęciem, a projekt "Gwiezdne wojny: Historie" został w konsekwencji zaorany.

Czarne bractwo

Spike Lee po raz kolejny pokazał, że nikt tak jak on nie potrafi sprzedać ważnego tematu w zabawny sposób. Jego "Czarne bractwo" (znane za oceanem jako "BlacKkKlansman") mogło być zaangażowanym alegorycznym, bo osadzonym w latach 70., kazaniem na temat rasizmu i agresji we współczesnej Ameryce. Dostaliśmy tymczasem nieprawdopodobną (ale prawdziwą) historię czarnoskórego policjanta, który zinfiltrował struktury Ku Klux Klanu. Telefonicznie. Co prawda w realu zrobił to za pomocą listu, ale na potrzeby filmu ten jeden, jedyny aspekt rzeczywistości lekko naciągnięto. Dzięki czemu jest jeszcze bardziej absurdalnie, niż w rzeczywistości. Jeśli nie mieliście okazji złapać "Czarnego bractwa" w kinach, nadrabiajcie. Już wkrótce może otrzeć się o Oscary.

Pierwszy człowiek

Ile da się wycisnąć z najbardziej znanej, najchętniej i najczęściej omawianej historii podboju kosmosu? Damien Chazelle zamienił tym razem batutę dyrygenta ("Whiplash" i "La La Land") na rakietę i posłał w kosmos Ryana Goslinga, na ziemi pozostawiając jego żonę (Claire Foy). I ten oto kosmiczny film - pierwszy lot człowieka na Księżyc - twardo stąpa po ziemi, miast perspektywy gwiezdnej, prezentując nam tę przyziemną, rodzinną. Niemniej jednak największe wrażenie robi samo lądowanie Apollo na Srebrnym Globie oraz spotkanie Neilla Armstronga z małżonką po udanym powrocie na Ziemię. Dla tych dwóch scen warto po "Pierwszego człowieka" sięgnąć.

Narodziny gwiazdy

Trochę zaskakująca jest ilość zachwytów jakie spada nie tyle na kolejny już remake „Narodzin gwiazdy”, ale kreację Lady Gagi. Wielu już nazywa ją faworytką Akademii w najbliższym rozdaniu Oscarów, ale jeszcze więcej osób zapomina o fenomenalnej roli w filmie samego reżysera. Cooper odwalił tu niesamowitą robotę - zarówno przed jak i za kamerą. Aż dziw bierze, że wciąż kojarzy się go z wygłupami w „Kac Vegas”, kiedy błyszczał już w „Poradniku pozytywnego myślenia”. Gaga fascynuje tu głównie w pierwszej połowie (w końcówce raczej irytując - ale to jej debiut na pierwszym planie, można wybaczyć), natomiast Bradley daje czadu przez cały film. Film, który zresztą już znacie, a który warto obejrzeć dla genialnej muzyki i wspomnianej aktorsko-śpiewającej dwójki.

Zimna wojna

Paweł Pawlikowski dokonał niemożliwego - po chwalonej i nagrodzonej Oscarem "Idzie", którą poprzeczkę podniósł sobie mniej więcej do wysokości, gdzie przelatują stratocumulusy, kolejnym dziełem po prostu wykosił wszystkich polskich twórców. Od czasów Kieślowskiego (i tego wcześniejszego Wajdy), nie było w na filmowych salonach osoby, która kręcąc tak niewiele, osiągnęła tak wiele. Co lepsze, zimnowojenna Joanna Kulig pod jego skrzydłami zagrała tak dobrze, że ją samą typuje się do wyróżnienia oscarową nominacją. Ile z tego wyjdzie, pokażą pierwsze tygodnie 2019 roku, ale nawet jeśli "Zimna wojna" nie powtórzy sukcesu wspomnianej "Idy", i tak z powodzeniem można ją nazywać jednym z najlepszych filmów w historii rodzimej kinematografii.

Kler

Prawdopodobnie najważniejszy polski film po 1989 roku. Nie jest to dzieło wybitne - pierwsza jego połowa to zlepek niemal kabaretowych, tragikomicznych scen bez większego ładu, dopiero w końcówce układającego się w większą całość - ale wściekłość, jaką wywołał w Polsce warta jest odnotowania. To dzięki "Klerowi" zaczęto głośno mówić o pedofilii w polskim Kościele. Dzięki Smarzowskiemu odezwały się ofiary gwałcicieli w sutannach, zaczęto odbrązawiać prałata ze św. Brygidy i to dzięki niemu uważniej zaczęto patrzeć na działania księży. Co ciekawe, nie jest to film antykościelny, jak głoszą jego przeciwnicy, ale to może dzięki nim właśnie niemal 6 milionów Polaków wybrało się do kin. Zdecydowanie warto go obejrzeć i samemu wyrobić sobie zdanie.

Mission: Impossible - Fallout

Chociaż Tom Cruise nie odstawiał tu takich popisów jak w „Ghost Protocol” czy „Rogue Nation” (oblatywanie helikoptera czy skok z niskim otwarciem spadochronu to nie ta liga co Burj Khalifa), „Fallout” z łatwością przeskoczył wszystkie inne produkcje sensacyjne tego roku. Seria z Ethanem Huntem jest w tej chwili lata świetlne przed zdziadziałym ostatnio Bondem i w przeciwieństwie do niego nie potrzebuje zmiany aktora w głównej roli. Cruise spokojnie może nakręcić jeszcze ze dwie odsłony i nawet jeśli ostatecznie przekaże pałeczkę komuś innemu, kierując tą serią z drugiego planu, jeszcze długo pozostanie niedościgniony. Najlepszy film akcji mijającego roku.

Walka

Przy liczbie fatalnych produkcji wypuszczanych taśmowo przez Netfliksa nie może dziwić powtarzająca się opinia, że wyprodukowany przez Leonardo Di Caprio dokument o Stanisławie Szukalskim jest najlepszym, co można obecnie znaleźć na platformie wielkiego "N". "Walka" Irka Dobrowolskiego dokumentuje życie i twórczość zapomnianego malarza i rzeźbiarza, ale nie jest to historia, obok której da się przejść obojętnie. Szukalski był prawdziwą indywidualnością, porównywanym przez swoich wyznawców do Picassa czy Michała Anioła. Gdyby nie splot nieszczęśliwych okoliczności - wybuchu wojny, a następnie popadnięcia w nędzę - Szukalski mógłby być obecnie stawiany obok największych nazwisk historii sztuki. I kto wie, czy tak nie będzie - jeśli dokument zyska rozgłos, być może uda się też zrealizować na jego bazie film fabularny i wykreować modę na wybitnego, acz zapomnianego Polaka. Artysty, którego większość prac uległa niestety zniszczeniu.

Spider-Man: Uniwersum

W mijającym roku nie omieszkałem wyskoczyć do kina na „Venoma” (świetny Hardy, ale filmowi dakeko do najlepszej piętnastki), na końcu którego pokazywany był fragment animowanego Spider-Mana. Nie zobaczyłem go, czując raczej znużenie człowiekiem-pająkiem po kolejnym restarcie serii z jego udziałem. I to był błąd. Bo „Spider-Man Uniwersum” to nie tylko najlepsza animacja tego roku, ale też najlepszy film o tym superbohaterze w ogóle. Dotarło to do mnie już po pierwszych minutach seansu właściwego, na który trafiłem czystym przypadkiem, a który wciągnął mnie bez reszty. I ten niesamowity styl animacji! Wreszcie coś innego niż imitowanie niedoścignionego Piksara - tu mamy po prostu komiks przeniesiony na ekran niemal 1:1. Nawet nie wiecie, ile to sprawia radości. Idźcie póki grają i przekonajcie się sami.

Upadek z wysokiego konia, dzwon, samospalenie, skok bez spadochronu... Przykładów narażania życia na planie filmowym jest bez liku, ale tylko niektóre zapisały się trwałymi zgłoskami na kartach historii kinematografii.

Każda z wymienionych w niniejszym wpisie scen zasługuje na oklaski, a biorący w niej udział aktorzy czy kaskaderzy na największe uznanie. Wielka szkoda, że coraz więcej twórców przedkłada efekty komputerowe nad rasowe sceny kaskaderskie. Patrząc jednak na to, jak wysoko oceniane są te kręcone współcześnie, ale przy użyciu starych technik, można wysnuć jeden wniosek - opłaca się ryzykować.

Całe też szczęście, że istnieją stacje telewizyjne, które wygrzebują perełki z annałów kinematografii i dają nieco młodszym widzom szansę na poznanie tego, jak kiedyś wyglądało przysłowiowe (wiem, nie ma takiego przysłowia) wgniatanie w fotel. Następujące sekwencje miażdżą bowiem tak mocno, że fotel pod ich naporem zwyczajnie pęka. Sami zresztą zobaczcie.

Jackie Chan - "Project A"

Tak prawdę rzekłszy, cała ta lista mogłaby być zapchana przez filmowe wybryki Jackie'ego Chana, który przez zdecydowaną większość swojej kariery był jednocześnie i aktorem, i kaskaderem. Kilka razy otarł się nawet o śmierć, gdy np. źle skalkulował odległość bądź upadł w niewłaściwy sposób. Jedną z takich scen, jednocześnie udanych (bo uwiecznionych na filmie) i nieudanych (bo szalenie niebezpiecznych i zakończonych nie do końca tak, jak przewidywał) to upadek z wieży zegarowej w filmie "Project A". Chan kręcił tę scenę kilkukrotnie i za każdym razem, spadając z drugiego piętra przez dwie markizy, coś szło nie po jego myśli. Sami zresztą zobaczcie, jak bardzo to wszystko niebezpiecznie wyglądało - nawet w tej ostatecznie wybranej do filmu wersji.

Tom Cruise - "Mission: Impossible - Rogue Nation"

Podobnym niepoprawnym filmowym szaleńcem jest Tom Cruise. Aktor w pewnym momencie swojej kariery musiał chyba pozazdrościć Jackie'emu fizycznej sprawności, pomysłowości i odwagi, postanowił sam spróbować swoich sił w starciu z wymaganiami kina akcji. Od tego czasu część swoich produkcji (i, przede wszystkim, każdą kolejną część "Mission: Impossible") sprzedaje jakimś nieprawdopodobnym kaskaderskim wyczynem.

W najnowszej części było to oblatywanie helikoptera i tzw. HALO Jump (skok ze spadochronem z dużej wysokości i jego otwarcie niebezpiecznie nisko nad ziemią), co jednak przeszło bez większego echa. Jeden film wcześniej bowiem, Cruise przyczepił się do startującego samolotu, czym przebił nawet widowiskowe popisy wspinaczkowe na Burj Khalifa. Co wymyśli następnym razem?

Simon Crane - "Na krawędzi"

Jeśli Tom Cruise przyczepiony do startującego samolotu nie jest dla was wystarczająco spektakularny, to co powiecie na przejście po linie między dwoma odrzutowcami lecącymi kilkaset kilometrów na godzinę kilkanaście kilometrów nad ziemią? Tego niesamowitego wyczynu dokonał kaskader w prologu "Na krawędzi" ("Cliffhanger") z Sylwestrem Stallone'em w roli głównej. Przez bardzo długi czas myślałem, że scena ta to połączenie dobrego montażu z odrobiną magii kina - dopiero ostatnio jednak natrafiłem na materiał zakulisowy, który otworzył mi oczy. Simon Crane zrobił to naprawdę, ocierając się o śmierć w trzewiach silnika odrzutowego przy kilku dublach. Spośród nich wybrano ten najlepszy, który trafił do ostatecznej wersji filmu.

Joseph Gordon Levitt - "Incepcja"

Pisałem już, że Christopher Nolan to wyznawca starej szkoły filmowej, który ponad efekty generowane komputerowo stawia kaskaderkę, pirotechnikę i zawieruchę na planie filmowym? No to już wiecie, której sceny nie mogło zabraknąć w tym zestawieniu. Wybudowana za kilka baniek centryfuga (zwana potocznie wirówką), wewnątrz której umieszczono obracający się wokół własnej osi hotelowy korytarz i dwóch aktorów toczących pojedynek na śmierć i życie. Wszystko sfilmowane za pomocą przyczepionej do jednej ze ścian kamery, dało wiarygodny efekt szalejącej grawitacji.

Samo przygotowanie scenografii zajęło kilka miesięcy, a aktorzy miotający się od ściany do ściany ćwiczyć musieli ponad dwa tygodnie, by nie skręcić sobie karków, a następnie na samym planie zdjęciowym spędzić jeszcze 20 dni. Całość dała jedną z najbardziej spektakularnych i pamiętnych scen XXI wieku - scen, które przyciągnęły do kin widzów już krótkimi fragmentami w zwiastunie.

Tony Jaa - "The Protector"

Tony Jaa, podobnie jak Jackie Chan czy Tom Cruise mógł pojawić się na tej liście już kilkukrotnie - głównie za sprawą cudów, jakie wyczynia w serii "Ong-Bak". To co wyprawia jednak w widowiskowym masterszocie z filmu "The Protector" przechodzi ludzkie pojęcie. Zresztą nie tylko on - czterominutowa sekwencja dzikiej furii, podczas której główny bohater rozprawia się z kilkudziesięcioma oprychami, to maestria choreografii i kaskaderki. Każdy cios wygląda tu na bolesny, każdy upadek na śmiertelny, a każda kolejna sekunda na arcydzieło kina akcji. Co prawda "The Protector" nie trzyma tak wysokiego poziomu przez cały czas, ale tej jednej scenie warto poświęcić kilka minut życia. A potem ze szczękopadem obejrzeć ją ponownie.

Buster Keaton - "Marynarz słodkich wód"

Tego filmu i tej postaci nie mogło tu zabraknąć. Buster Keaton pierwszy w historii kina aktor i kaskader w jednej osobie wielokrotnie narażał swoje życie dla efektu WOW. Dla widzów przed ekranami był niemal superbohaterem, na długo zanim ci zaczęli się pojawiać w komiksach czy telewizji. Pośród wielu filmów, w których po prostu miażdżył swoją ekranową prezencją i odwagą, na czoło wysuwa się "Marynarz słodkich wód" ("Steamboat Bill, Jr.") z 1928 roku, gdzie to mógł zostać zmiażdżony sześcioma tonami betonu i drewna.

Precyzja, z jaką wyliczył upadek frontu jednego z domów tak, aby w otwartym oknie zmieścić się bez zadraśnięcia, powala do dziś. A wystarczyło kilka centymetrów w tę czy inną stronę, by z Keatona została mokra plama. I kto wie, jak potoczyłaby się historia kina, gdyby wiatr w tej scenie zawiał nieco mocniej.

Czy sześć to nie za mało? Pewnie, że za mało! Powyższy wpis mógłby z powodzeniem liczyć i ze 100 przykładów, więc nie omieszkajcie dać znać w komentarzach, czego zabrakło.

Mniej więcej co roku o tej porze zaczyna się narzekanie, że lato skończyło się definitywnie, a przed nami już tylko chłód, słota i przygnębienie. W 2018 jednak, po prawie 5 miesiącach lata, które zaczęło się jeszcze w maju i trwało do ponad połowy września, o narzekaniu nie może być jednak mowy. Obstawiam nawet, że większość z was przyjęła nagłe ochłodzenie i nadejście jesieni z uśmiechem na twarzy. A jeśli nie wy, to przynajmniej autorka zdjęć, które za chwilę zobaczycie.

Niejaka Joanna Hedrick, bliżej nieznana studentka oraz pracownica Uniwersytetu Kalifornijskiego w Sacramento, od zawsze uwielbiała miłorzęby dwuklapowe. Musicie przyznać, że jest to dość ciekawe zainteresowanie, nawet jak na osobę zdobywającą wyższe wykształcenie w dziedzinie filozofii. Jednak Hedrick potrafiła przekuć je w swego rodzaju sztukę. Upadłą sztukę.

Przez ostatnie 5 jesieni spędzała od 2 do 6 godzin dziennie przy wspomnianych miłorzębach, których liście już pod koniec lata zaczynają zmieniać kolor na dość charakterystyczny żółto-złoty, by następnie masowo opadać i pokrywać płaszczem okoliczny teren. Nie dają one jednak spokoju bohaterce niniejszego wpisu, która widząc złociste pokrycie chodników czy trawników, chwyta za grabie, by nadać mu konkretnego, powykręcanego, mocno geometrycznego kształtu, niejednokrotnie mocno kojarzącemu się z labiryntami.

Nie muszę chyba dodawać, jak wielką radość sprawia tym samym swojej córce, a także przechodniom, którzy widząc dzieła Joanny przystają, podziwiają i robią sobie z nimi zdjęcia. A czasem próbują ułożyć z liści coś od siebie. Jak na razie jednak nikomu nie udało się osiągnąć tego samego poziomu, jaki reprezentuje Hedrick. Jest to dość zaskakujące, gdyż na pierwszy rzut oka wcale nie wydaje się trudne. Sami zresztą zobaczcie.

Kto by pomyślał? 22 lata po pierwszym filmie Hollywood wciąż chce kręcić, a ludzie wciąż oglądać kolejne odsłony "Mission: Impossible". Seria, która wydawała się martwa po fatalnej drugiej części, dzięki J.J. Abramsowi wróciła do świata żywych, by całkowicie rozwinąć skrzydła w najlepszych dotąd odsłonach numer 4 ("Ghost Protocol") i 5 ("Rogue Nation"). Jak na ich tle prezentuje się "Mission Impossible - Fallout"?

Recenzja "Mission Impossible - Fallout"

W przeciwieństwie do wspomnianych wyżej dwóch filmów, szósta odsłona przygód Ethana Hunta zaczyna się skądinąd powoli. W oczy od razu rzuca się też brak elementów stricte humorystycznych, które za sprawą Simona Pegga wprowadzały dotąd sporo luzu (i jego, i ich jest tu zauważalnie mniej). Wszystko to sprawia, że "Fallout", pomimo sporej dawki "niemożliwości", nie startuje jako komedia akcji, a wraca do korzeni, stając się na powrót pełnoprawną sensacją, w której stawką jest oczywiście ratowanie świata - tym razem przed terrorystami w posiadaniu plutonu, przy pomocy którego chcą zbudować trzy bomby atomowe.

Czas ucieka, a wraz z nim dzieło Christophera McQuarry'ego nabiera tempa, które w końcówce staje się wręcz nieznośne - nawet pomimo faktu, że kluczowy dla fabuły kwadrans ciągnie się jakieś 30 minut. Spora w tym zasługa pobrzmiewającej przez cały czas w tle muzyki (przypomnicie sobie "Mrocznego Rycerza" czy "Dunkierkę" Nolana), a także fenomenalnych i wciskających w fotel scen akcji. Sekwencji tak zaplanowanych, przeprowadzonych i nakręconych, że aż trudno uwierzyć, iż w większości z nich brał udział nie taki już znowu młody Tom Cruise. Skok z samolotu lecącego na wysokości 5 kilometrów? Oblatywanie helikoptera? Pościg na motorze w centrum Paryża? Praktycznie wszystko robił sam - co też podkreśla operator kamery, cały czas kadrując tak, aby twarz Cruise'a z ekranu nie znikała.

Misja niemożliwa

Ale na ekranie błyszczy nie tylko ostatnia prawdziwa gwiazda filmowa. Znakomicie zaprezentowały się również obecne w filmie panie (powracająca z całym dobrodziejstwem inwentarza Rebecca Ferguson, znana z "The Crown" Vanessa Kirby oraz Michelle Monaghan, ponownie jako porzucona przez Hunta dla jej własnego dobra była żona) oraz dołączający do obsady Henry Cavill jako nadzorujący misję agent CIA o sierpowym mocnym niczym młot pneumatyczny. Największą jednak gwiazdą jest ten, którego nie widać na ekranie, ale który odpowiadał za zmieszczenie wspomnianej obsady w kadrze - Rob Hardy. Sposób, w jaki filmuje wszystkie zagrożenia czyhające na filmowe postaci zasługuje na wyróżnienie przynajmniej nominacją do Oscara. Na pewno będę mu w kategorii najlepsze zdjęcia osobiście kibicował.

Wielu z Was przed seansem rzuci pewnie okiem na IMDb czy Rotten Tomatoes, gdzie znajdziecie praktycznie wyłącznie peany na cześć "Mission Impossible - Fallout". Niestety nie jest tak do końca różowo, jak chcieliby krytycy i widzowie. Scenariusz jest miejscami mocno naciągany (bynajmniej nie w scenach akcji), a gdzieniegdzie niepotrzebne zawiły - w pewnym momencie nie wiadomo już kto kogo wystawił, kto jest czyim sprzymierzeńcem czy wrogiem i o co tak naprawdę chodzi głównemu antagoniście - powracającemu z poprzedniej części Salomonowi Lane'owi. Gdyby nie to, "Fallout" byłby niemal idealnym filmem akcji. Ale nawet z tymi wadami, jest zdecydowanie najlepszym blockbusterem tego lata, a całe "Mission Impossible" najlepszą i najlepiej trzymającą poziom serią współczesnego kina.

Czekając na część 7

Nie pytajcie, czy warto iść do kina na "Mission Impossible - Fallout". Po prostu to zróbcie. Jeżeli potrzebujecie 2.5 godziny nieustannej, przyprawiającej o zawroty głowy scen akcji, to film w sam raz dla was. Jeżeli czekacie na kolejnego Jamesa Bonda - możecie przestać. Agent 007 nie ma bowiem startu do Ethana Hunta. Chociaż ten z wiekiem, bardzo się do niego upodobnił, pożyczając od Jamesa tylko to, co najlepsze.

Nie możemy narzekać na brak serwisów streamingowych w Polsce. Po desancie zagranicznych graczy na przestrzeni ostatnich kilkudziesięciu miesięcy, platform do oglądania filmów przez internet jest aż nadto. Dlaczego więc Polacy ciągle najchętniej korzystają z cda.pl? I, co więcej, chcą za dostęp do serwisu płacić? Postanowiłem to sprawdzić. Bez zbędnych ceregieli zapakowałem się więc do sekcji filmów premium, którą, z tego co wiem, właściciele CDA tworzą wspólnie z dystrybutorami. Cel był prosty - znaleźć kilka produkcji, których w chwili pisania tego tekstu nie oferuje konkurencja, a które mogą przypaść do gustu czytelnikom KWP. Tym sposobem powstał ranking 10 najciekawszych (i w sumie najlepszych) filmów, dostępnych w kultowym dla Polaków serwisie. Część z nich mogliście już pewnie zobaczyć, ale są tu też takie, których ze świecą szukać na sklepowych półkach, a które legalnie można obejrzeć tylko tu. Nie licząc zatrzęsienia innych produkcji, które na serwery wrzucane są codziennie, często bez konsultacji z samymi twórcami.

Hell or High Water

Duchowy spadkobierca “To nie jest kraj dla starych ludzi”, tzw. czarna lista najlepszych hollywoodzkich scenariuszy, cztery nominacje do nagrody Amerykańskiej Akademii Filmowej, trzy do Złotych Globów - żadnej większej nagrody niestety nie zdobył, ale spore grono krytyków (i przede wszystkim widzów) uważało, że to właśnie “Aż do piekła” winno było dostać statuetkę za najlepszy film 2016 roku. Trzymający w napięciu neo-western o dwóch braciach, którzy w celu ratowania rodzinnego rancza decydują się na serię napadów na bank nie zapowiadał się na dzieło wybitne, jednak zgrabnie poprowadzona przez reżysera fabuła (to zakończenie!) oraz fantastyczne kreacje aktorskie (z nominowanym do Oscara Jeffem Bridgesem na czele) wyniosły film Davida Mackenziego do pierwszej dziesiątki wybitnych produkcji 2016 roku zdaniem Amerykańskiego Instytutu Filmowego. Takich filmów ze świecą szukać w kinach zalewanych przez wysokobudżetowe szambo. Takie filmy sprawiają, że w widzach wciąż tli się jeszcze nadzieja na lepsze filmowe jutro.

In Bruges

Pierwszy pełnometrażowy film Martina McDonagha, tegorocznego zdobywcy Oscara za najlepszą reżyserię. Jeśli gęsta i momentami mocno surrealistyczna atmosfera “Trzech billboardów za Ebbing, Missouri” przypadła wam do gustu, wyprawa dwóch płatnych morderców do urokliwego belgijskiego miasteczka z pewnością was uwiedzie. Osobiście doceniłem go dopiero po 10 latach od premiery - w 2008 roku seans wypaczył mi nieco polski tytuł (“Najpierw strzelaj, potem zwiedzaj”) oraz zwiastuny, sugerujące nieco inne widowisko, niż to, które ostatecznie przyszło mi oglądać. “In Bruges” to bardzo udane połączenie kryminału, dramatu i komedii, mocno ocierającej o makabreskę. Film, w którym nowo poznana piękna dziewczyna nie jest tym, kim się wydaje, a wciągający wiadra kokainy karzeł, wprowadzony wydawałoby się zupełnie bez powodu, w jednej z ostatnich scen filmu mocno namiesza przeznaczeniem bohaterów. Po prostu będąc. I gdyby nie fakt, że postać grana przez Colina Farrella (nie bez powodu) porównuję Brugię do piekła, po jego seansie z pewnością będziecie chcieli wybrać się tam na zwiedzanie.

Headhunters

O filmie na podstawie powieści Jo Nesbo pisałem już kilka lat temu przy okazji innego rankingu, pozwolicie więc, że przytoczę własny opis jednego z najlepszych skandynawskich kryminałów. “Łowcy głów” to nie tylko wyróżniający się na tle innych przedstawicieli gatunku film, ale prawdopodobnie najlepsza produkcja kryminalna 2011 roku (wyróżniona zresztą takim tytułem przez legendarny magazyn “Empire”). Jej głównym bohaterem jest mało atrakcyjny łowca głów w korporacji, który podczas rozmów kwalifikacyjnych uważnie słucha kandydatów, by następnie z ich domów i mieszkań wykradać cenne dzieła sztuki. Dzięki temu stać go na wystawne życie i utrzymywanie pięknej żony, która zajmuje się prowadzeniem galerii. Pewnego dnia w przypływie ambicji porywa się jednak na osobę, która będzie dla niego godnym przeciwnikiem. Co prawda łowcy głów udaje się okraść bogatego biznesmena, ale konsekwencje tego występku będzie odczuwać jeszcze długo. Chyba, że okradziony pozbędzie się go szybciej, niż sprytny i nieuchwytny jak dotąd złodziej może przypuszczać.

It Follows

Jeden z nowszych horrorów, który w ostatnim czasie zmienia nieco oblicze gatunku. Podobnie jak “Uciekaj!” czy “Ciche miejsce” film Davida Roberta Mitchella nie jest do końca straszakiem, do którego przyzwyczaiło nas kino grozy, pomimo czerpania z jego nurtu całymi garściami. Całość oparta jest dość prostym pomyśle, z którego śmiał się jeden z bohaterów trylogii “Krzyk” - para uprawiająca w horrorze seks musi zginąć. W “Coś za mną chodzi” zostało to sprytnie połączone z nieznajomego pochodzenia siłą nadprzyrodzoną, która powoli, ale nieubłaganie podąża za naznaczoną klątwą osobą. Jedynym sposobem przeżycia pechowca jest odbycie stosunku z innym bohaterem i tym samym przekazanie jej wspomnianej klątwy, niczym kasety wideo z serii horrorów “Krąg”. I chociaż można mieć sporo zastrzeżeń do realizacji całości (ale na pewno nie do muzyki, w której wyczuć można nuty znane fanom Johna Carpentera), nieco ślamazarnego (ale uzasadnionego fabularnie) tempa i nieco rozczarowującej końcówki, całość jest zaiste powiewem świeżości. Filmem, który można interpretować na wiele różnych sposobów i doszukiwać się symboliki tam, gdzie wcale może jej nie być. Bo to, że seks bez zobowiązań zabija, nie da się przestawić bardziej łopatologicznie.

We Need to Talk About Kevin

“Musimy porozmawiać o Kevinie” to film nieskończenie bardziej przerażający od nawet najlepszych filmów grozy - zwłaszcza dla świeżo upieczonych rodziców. Nie powinien więc go oglądać chyba nikt, kto widzi w swoim dziecku wyłącznie niewinną istotę - tytułowy Kevin taki się właśnie wydaje. Jego wad i dziwnego zachowania nie dostrzega ojciec, każdą uwagę czy emocjonalnie rozchwianie matki bagatelizując, a dziwne zachowanie syna usprawiedliwiając przed samym sobą. Sama zaś matka stara się kochać swoje dziwne dziecko, pomimo coraz bardziej niebezpiecznych rzeczy, które robi. Ale w końcu i jej nie starcza sił w starciu z dorastającym socjopatą, który dopuszcza się naprawdę makabrycznej zbrodni - o czym dowiadujemy się właściwie na początku filmu. Jako film “We Need to Talk About Kevin” jest nieco trudny w odbiorze - nie tylko ze względu na tematykę (to taki “Omen”, ale bez udziału sił nadprzyrodzonych), ale też sposób prowadzenia narracji. Nie jest ona ciągła - reżyser zdecydował się na przeskoki między wczesnym dzieciństwem a późną młodością tytułowego bohatera, przez co bez znajomości zarysu fabuły widz może się nieco pogubić. Niemniej jednak dzięki fenomenalnym kreacjom aktorskim (Tilda Swinton!) dzieło Lynne Ramsay hipnotyzuje od początku do końca. Po jego zakończeniu już nigdy tym samym wzrokiem nie spojrzycie na własne dziecko.

Seven Psychopaths

Drugi w niniejszym zestawieniu film Martina McDonagha, po raz kolejny kompletującego na planie zdjęciowym doborową obsadę z Colinem Farrellem (wspomniany wyżej “In Bruges”), Woodym Harrelsonem, Samem Rockwellem (obaj doczekali się nominacji do Oscara za udział w kolejnym filmie reżysera) i Christopherem Walkenem na czele. Brytyjski twórca, jak to ma w zwyczaju, przedstawia nam nieco pokręconą opowieść z dość nietuzinkowymi bohaterami. Tym razem na warsztat wziął scenarzystę niepotrafiącego dokończyć swojego dzieła - tytułowych “7 psychopatów”, pisanych wraz z psychopatycznymi mordercami, odnajdywanymi za pomocą ogłoszenia w gazecie - oraz porywaczy psów dla okupu, którzy zadarli z niemającym skrupułów mordercą, uprowadzając jego ukochanego czworonoga maści shih tzu. Z każdą kolejną minutą fabuła robi się coraz bardziej zagmatwana, dzięki czemu widz otrzymuje świetnie wymieszane danie, składające się z komedii, kryminału, sensacji i dramatu. Całość mocno trąci filmami Quentina Tarantino i wczesnego Guya Ritchiego, dlatego miłośnicy ciętych, częstokroć śmiesznych dialogów oraz zwrotów w akcji powinni być zaiste ukontentowani.

The Road

Swego czasu przeleżał u mnie kilkanaście miesięcy, mimo iż dostałem go od znajomego w chwilę po premierze. Pierwsza w kolejności miała być "Droga" - chwalona pod niebiosa powieść Cormaca McCarthy’ego, do której też siadłem z dużym poślizgiem, ale przeczytałem właściwie w dwa popołudnia. Co ciekawe, jak na książkę nagrodzoną Pulitzerem nie uwiodła mnie tak bardzo, jak myślałem, więc do ekranizacji podchodziłem z jeszcze większą podejrzliwością. Opowieść o tułaczce w postapokaliptycznym świecie ojca z synem w reżyserii Johna Hillcoata okazała się bardzo wierną adaptacją, acz niepozbawioną wad i kilku scenariuszowych nieścisłości. Niemniej twórcy udało się przenieść na ekran depresyjną atmosferę i pokazać bezcelowość kroczenia w kierunku morza głównego bohatera pierwowzoru. Już w samym zwiastunie widać zresztą, że nie jest to kino lekkie. Widać też, że ma jeden z lepiej wykreowanych scenograficznie światów na granicy zagłady. Nie jest to jednak postapokalipsa rodem z wysokooktanowego “Mad Maksa”, ale raczej kameralna, niespieszna produkcja, którą najbardziej docenią fani gatunku. Oraz Viggo Mortensena, który jak zwykle daje popis swoich aktorskich umiejętności.

The Raid

Film prosty jak budowa cepa z choreografią walk skomplikowaną jak Wielki Zderzacz Hadronów. Indonezyjskie kino akcji z najwyższej półki w reżyserii Walijczyka Garetha Evansa z fenomenalnym Iko Uwaisem w roli głównej. Scenariusza tu jak na lekarstwo (specjalna jednostka policji zostaje zamknięta w wielopiętrowym budynku wypełnionym uzbrojonymi i wyszkolonymi w zabijaniu gangsterami), ale całość ogląda się niczym skrzyżowanie cyrkowych akrobacji i MMA. Postaci dwoją się i troją, by przeżyć w beznadziejnej sytuacji, a widz ogląda wszystko ze szczękopadem głębokości Rowu Mariańskiego. Choreografia w “The Raid” to po prostu mistrzostwo świata, któremu dorównać może jedynie cześć druga. Jeśli jeszcze nie widzieliście jednego z najbardziej realizacyjnie pomysłowych filmów, to już wiecie, gdzie go szukać.

Locke

Niby film o facecie w samochodzie, a trzyma za jaja mocniej niż wysokobudżetowe filmy akcji. Te ostatnie zresztą skrojone są raczej pod coraz młodszego widza, tymczasem “Locke” to kino dla nieco starszego widza. Widza, który nie potrzebuje pościgów samochodowych, kontenerów na naboje i eksplozji atomowych, by docenić zgrabnie skrojone, kameralne dokonanie w reżyserii Stevena Knighta. Przez niemal półtorej godziny śledzimy na ekranie tytułowego bohatera, który raz odbiera, a innym razem dzwoni do różnych osób, w celu naprostowania wpadki sprzed kilku miesięcy. Wszystko w przededniu najbardziej skomplikowanej operacji budowlanej, którą ma nadzorować, a która w związku z nieoczekiwanym telefonem, totalnie wymyka mu się spod kontroli. Nigdy nie przypuszczałem, że produkcja de facto o wylewaniu betonu do dziury może dostarczyć tylu wrażeń. Ale z Tomem Hardym w roli tytułowej wszystko jest możliwe.

The Chaser

“Jeden z najlepszych thrillerów, jakie kiedykolwiek widziałem”, “oszałamiający, porywający, niesamowity”, “stawiam go obok Siedem i Milczenia Owiec” - to tylko niektóre z tytułów recenzji użytkowników IMDb.com produkcji w reżyserii Hong-jin Na. A gdy dodamy do tego 83% zachwytów z Rotten Tomatoes, nie będzie nam potrzebny nawet zwiastun, by usiąść do “Chugyeogja” z wyśrubowanymi oczekiwaniami. “W pogoni”, bo taki jest polski tytuł południowokoreańskiej sensacji z 2008 roku, dowozi aż z nawiązką. Spora w tym zasługa scenariusza inspirowanego prawdziwymi wydarzeniami, a właściwie osobą seryjnego mordercy i gustującego w ludzkich wątrobach kanibala, zabójcy ponad 21 osób - głównie prostytutek i bogatych staruszków - który grasował w Seulu w latach 2003-2004. Ale nie on jest głównym bohaterem - ta rola przypadła w udziale byłemu gliniarzowi, obecnie alfonsowi, którego protegowane znikają w tajemniczych okolicznościach. Próbując je znaleźć, Joong-ho trafia na trop psychopatycznego mordercy, z którym będzie musiał stoczyć bardzo krwawy pojedynek. Niekoniecznie na pięści. Jeśli podobają się wam dwa filmy wspomniane w pierwszym akapicie tego opisu, jeśli uwiódł was pierwowzór “Infiltracji” (“Infernal Affairs”), “W pogoni” jest filmem w sam raz dla was.

Podziękowania dla cda.pl za tymczasowe przydzielenie dostępu premium na potrzeby realizacji tego wpisu.

Chociaż wiem, że wielu z Was nie lubi porównań do polskiego malarza, a jeszcze więcej osób twierdzi, że każdy powinien mieć styl niepowtarzalny i nie wzorować się na innych, tak jednak obok prac bohatera dzisiejszego wpisu trudno przejść obojętnie. Zwłaszcza w kontekście podobieństw wszelakich.

Petera Grica, bo o nim we wstępie mowa, wielu z Was może już kojarzyć - wszak to on przez (niestety) krótką chwilę pracował z Guillermo del Toro nad przeniesieniem na wielki ekran powieści H.P. Lovecrafta "W górach szaleństwa". Niestety stworzone przez nieco szkice koncepcyjne jak na razie nie znalazły zastosowania, gdyż projekt nagrodzonego w tym roku Oscarem reżysera został przez studio anulowany. Kto wie jednak, czy w kontekście sukcesu na gali Amerykańskiej Akademii Filmowej del Toro nie dostanie za jakiś czas wolnej ręki i funduszy na dokończenie swojego dzieła. Wszak nawet Terry'emu Gilliamowi i "Człowiekowi, który zabił Don Kichota" wreszcie udało się trafić na wielki ekran.

Wracając do samego artysty - choć wyczytałem tu i ówdzie, że ma swój niepowtarzalny styl, tak jednak po choćby szybkim rzucie oka na jego prace dojść można do wniosku, że niekoniecznie jego surrealizm jest tak oryginalny, jakby chciał sam artysta. Ale to nie jest wbrew pozorom zarzut. Podobnie jak Beksiński Gric stosował w swoich dziełach możliwości grafiki komputerowej (Zdzisław z Sanoka zabrał się za to dopiero na początku XXI wieku, Austriak dziesięć lat wcześniej), projektując i realizując część prac po wcześniejszym trójwymiarowym zwizualizowaniu ich na PC. Podobnie jak Giger, w swoich pracach stosuje elementy seksualności (zwłaszcza kobiecej) i biomechaniki.

Jak czytamy na jego fanpage'u (tłumaczenie za eprawda.pl):

Gric stara się eksperymentować z ludzkim ciałem w połączeniu z mineralnymi, technoidalnymi i architektonicznymi obiektami. Pomimo tego, że organy postaci z serii „Mnemosyne” są często celowo rozpuszczone, udaje mu się uzyskać mocny, erotyczny efekt. W tej serii jego surrealistyczne pochodzenie, ujawnia się chyba najbardziej.

I na koniec, podobnie jak obaj wspomnieni artyści, jego prace również wystawiane są w galeriach na całym świecie. Ale czy mają szanse na podobny status wśród przeciętnych zjadaczy chleba? Zerknijcie na nie i przekonajcie się sami.

Historia, którą za chwilę przeczytacie, miała miejsce mniej więcej w połowie lat 50. XX wieku w Stanach Zjednoczonych. Wtedy to jeden z popularnych prezenterów radiowych, chcąc pokazać absolutny bezsens sposobu sporządzania napędzających sprzedaż książek list bestsellerów, postanowił zadrwić sobie z najbardziej znanej gazety na świecie. Nie mógł jednak zrobić tego sam — potrzebował sporej grupy słuchaczy, która ślepo wykona jego polecenie. I znalazł ją — szybciej niż moglibyśmy przypuszczać.

Po zakończeniu II wojny światowej rolę i tytuł kulturalnej stolicy świata z rąk machającego białymi flagami Paryża wyrwał Nowy Jork, do którego w trakcie trwania najkrwawszego konfliktu w historii zaczęły napływać fale imigrantów. Przybycie uciekinierów z Europy nie tylko umocniło intelektualną siłę USA, ale też przyczyniło się do jej niespotykanej wcześniej ekspansji kulturowej. Amerykańska literatura przeżyła prawdziwy boom, a sprzedaż książek rosła lawinowo z roku na rok. Tworzone już wiele lat wcześniej rankingi najlepiej sprzedających się wydań zaczęły odgrywać jeszcze bardziej znaczącą rolę, a na czoło wpływowych mediów propagujących czytelnictwo wyrósł The New York Times. Był tylko jeden problem — przyjęta przez gazetę metodologia sporządzania listy bestsellerów była całkowicie bezsensowna. I to właśnie chciał udowodnić (z, jak się wkrótce okazało, spektakularnym skutkiem) Jean Shepherd.

Do czasu, gdy incydent z tytułu tego wpisu miał miejsce, książki trafiały do rankingu najpoczytniejszych nie tylko dzięki ilości sprzedanych egzemplarzy (co sugerowałoby określenie “bestseller”), ale też po podsumowaniu listy zapytań o daną lub nadchodzącą pozycję w największych księgarniach w kraju. Nie mogąc pogodzić się z tak podatnym na manipulacje systemem mierzenia popularności, sam postanowił go zmanipulować. Jego pomysł był prosty — w swojej audycji prosił i namawiał słuchaczy, aby za wszelką cenę zdobyli egzemplarz powieści, który polecał na antenie, tworząc w ten sposób sztuczny popyt. Trik polegał na tym, że tytuł, który rekomendował… nie istniał.

Autor nieznany

Na potrzeby swojej akcji Jean Shepherd wymyślił Fredericka R. Ewinga, początkującego, ale bardzo uzdolnionego pisarza, którego najnowszym dziełem miał być “I, Libertine” (“Ja, libertyn”). W swoim programie przedstawił też pokrótce skrócony zarys fabuły, który miał uwiarygodnić istnienie powieści. Zachęceni do wzięcia udziału w akcji słuchacze zaczęli szturmem uderzać do księgarń branych pod uwagę przy sporządzaniu rankingu najlepiej sprzedających się wydań, zasypując sprzedawców pytaniami o dzieło Ewinga. Pomysł przypadł niektórym do gustu tak bardzo, że informacje o autorze zaczęli przemycać nie tylko do księgarń, dodatkowo nakręcając zainteresowanie nim i jego książką.

I wtedy stało się to, do czego dążył radiowy dziennikarz — mimo zerowej sprzedaży “I, Libertine” trafiło na najbardziej prestiżową listę bestsellerów na świecie. Sukces ten próbowano tłumaczyć faktem, że zarys historii przedstawiony przez Shepherda był bardzo podobny do fabuły popularnego wówczas “Londyńskiego dziennika” Jamesa Boswella. Księgarze mogli więc myśleć, że to kolejna próba zbicia kapitału na korzystaniu z czyjegoś sprawdzonego pomysłu, nie podejrzewając, że są wkręcani przez swoich klientów. To jednak nie koniec tej opowieści.

Coś z niczego

Dzięki znalezieniu się na liście bestsellerów New York Timesa, popyt na “Libertyna” urósł do niebotycznych rozmiarów i wtedy, operując biblijną frazeologią, słowo ciałem się stało. Pewnego dnia Jean Shepherd spotkał się na lunchu z pisarzem Thedore’em Sturgeonem oraz wydawcą Ianem Ballantine’em i wtedy ten ostatni namówił tego drugiego do napisania prawdziwej książki korzystając z zarysu fabuły tego pierwszego. Jak głosi legenda, “Ja, Libertyn” został napisany na jednym posiedzeniu, podczas małego literackiego maratonu, a na półki księgarń trafił 13 września 1956 roku.

Nie był to jednak skok na kasę — całkowity dochód ze sprzedaży dzieła Fredericka R. Ewinga (w którego na zdjęciu z tyłu okładki wcielił się sam Jean Shepherd) został przekazany na cele charytatywne. I tak happy wkręt otrzymał swój happy end.

Źródła:

1. http://en.wikipedia.org/wiki/I,_Libertine

2. http://www.bobkaye.com/ilibertine.html

Wiele już razy na KWP prezentowałem dziwaczne twory zdziwaczałych twórców, za każdym razem zastanawiając się, jak daleko można jeszcze przesunąć granicę totalnego odlotu. Okazuje się, że zostało jeszcze sporo miejsca, gdyż to, na co natrafiłem dzisiejszego popołudnia ciężko opisać słowami.

I to nie dlatego, że ich twórca jest Japończykiem, a ja mimo szczerych chęci nie opanowałem do końca języka kwitnącej wiśni. Hirotoshi Ito posiada bowiem stronę w języku angielskim, ale próżno na niej szukać motywacji stojącej za wynajdywaniem na dnie rzek kamieni i nadawaniu im nowego życia za pomocą dłuta, kleju oraz... zamka błyskawicznego.

To właśnie dodatek tego ostatniego niejako ożywia wyłowione bryły, nadając im na wpół zabawnego, na wpół przerażającego charakteru. Surrealistyczne dzieła pozostają co prawda kamieniami, ale dzięki wyobraźni Ito stają się poniekąd skrzyżowaniem portfeli z florą, fauną czy człowiekiem. Jak widzicie, z trudem dobieram słowa, by opisać niespotykany chyba nigdzie indziej pomysł. Dlatego zamiast dalej się trudzić, po prostu przekleję Wam kilka dzieło Hirotoshiego, po resztę zapraszając na jego stronę internetową.

W czasach gdy tyle się mówi o śmierci papieru, zmierzchu gazet i słowa drukowanego w ogóle, premiery nowych czasopism wywołują w sieci prawdziwą sensację. Nie inaczej było jakieś dwa tygodnie temu, gdy gruchnęła wieść o wejściu na polski rynek nowego magazynu poświęconego filmom i serialom. Co więcej, tylko takim, dostępnym na czterech największych platformach streamingowych. Czy taki pomysł w czasach internetu w ogóle ma sens? Sprawdziłem to, sięgając po pierwszy numer, jak tylko pojawił się w kioskach. Jak się szybko okazało, czytanie internetu na papierze jest... całkiem przyjemne. Ale po kolei.

Wielu z Was pewnie wie, że moim ulubionym papierowym czytadłem jest brytyjski "Empire", prawdopodobnie największy i najlepszy magazyn filmowy na świecie. Kiedy więc pojawiły się plotki, że wydawnictwo Bauer (właściciel marki) szykuje nowość na polskim rynku, od razu pomyślałem, że oto spełniło się moje marzenie i rodzima wersja "Empire" zawita na sklepowe półki. Moje oczekiwania szybko stonowało samo wydawnictwo, które natenczas zaprzeczyło o tworzeniu polskiej wersji wspomnianego tytułu prasowego, w zamian dając polskim czytelnikom "Netfilm" - jak czytamy na okładce, "jedyny taki magazyn na świecie".

Faktycznie, nigdy wcześniej nie słyszałem o tego typu dwumiesięczniku - tytule, skupiającym się wyłącznie na bibliotece Netfliksa, Showmaksa, HBO GO i Amazon Prime Video. Przyjąłem więc informację o nim z nieukrywanym zaciekawieniem, gdyż należę niestety do takich osób, które zamiast oglądać to, co oferują wspomniane serwisy, najczęściej więcej czasu poświęcam na przeglądaniu ich katalogów, ostatecznie rezygnując z samego seansu w związku z brakiem czasu. Czasu, który marnuję, przekopując się przez ich przepastne zasoby. Czy "Netfilm" jest odpowiedzią na klęskę streamingowanego urodzaju? Okazuje się, że tak.

Już sama okładka dostarcza nam, jeśli dobrze policzyłem, 16 propozycji tytułów, po które warto sięgnąć. Co prawda mi osobiście pokazanie na okładce bohaterów "House of Cards" średnio podeszło (po ostatnim sezonie postanowiłem nie przedłużać agonii, jaką było oglądanie losów Franka i Claire), ale Bauer słusznie postawił w pierwszym numerze na pewniaka, który może znać największa liczba potencjalnych czytelników. Po otwarciu magazynu czytelnika wita krótki wstępniak, a następnie spis treści, zaprezentowany w formie podobnej do katalogów streamingowych gigantów. Dominują więc efektowne kadry z seriali, a sam tekst spisu został ograniczony do minimum. Strzał w dziesiątkę.

Jedziemy dalej. Kolejne strony zapełnione są newsami o powstających produkcjach i nadchodzących premierach. Muszę przyznać, że pomimo faktu, że internet jest zdecydowanie szybszy od papieru, to właśnie z "Netfilmu" dowiedziałem się, co czeka nas w najbliższych kilku miesiącach. Przewracając kolejne strony możemy przeczytać artykuł dla fanów brytyjskich kryminałów, następnie nieco dłuższy materiał reklamowany na okładce zdjęciem Robin Wright, kulisy sprowadzenia do polski Saturday Night Live, a potem już najczęściej dwustronicowe materiały, przybliżające nam polecane przez redakcje seriale.

Tu musimy się na chwilę zatrzymać. Bo o ile teksty o serialach, które będą debiutować w 2018 roku są w porządku, tak te o produkcjach, których nie będą to sezony premierowe, najeżone są pułapkami zastawionymi na nieświadomych widzów. Autorzy tych tekstów niestety nieco sobie pofolgowali w zdradzaniu szczegółów fabuły dotychczas wyemitowanych odcinków poszczególnych produkcji. Gdybym więc chciał przeczytać zachętę do oglądania "Opowieści podręcznej" czy "Westworld", nie znając wcześniej rzeczonych tytułów, nadziałbym się na kilka poważnych spoilerów. Oczywiście rozumiem, że nie da się pisać o kolejnych odsłonach danej produkcji bez nawiązywania do wydarzeń z wcześniejszych sezonów, jednak uważam, że spoilery powinny być w jakiś sposób sygnalizowane przed początkiem lektury samego tekstu lub w bezpośrednio przed daną psują. Mam nadzieję, że zostanie to poprawione przed premierą drugiego numeru.

Na uwagę i burze oklasków zasługuje natomiast objętość numeru (116 stron!) oraz stosunkowa mała liczba reklam, przez co treści "Netfilmu" wystarczy przynajmniej na kilka wieczorów - jest tego naprawdę sporo. Każdy tekst kończy charakterystyczna sekcja, prezentująca najważniejsze dla czytelnika czy widza informacje - datę premiery, kategorię wiekową, informację o lektorze czy napisach i przede wszystkim nazwę serwisu, gdzie dana produkcja jest dostępna.

Najfajniejszą częścią "Netfilmu" są jednak teksty o ludziach (w tym numerze poczytać możemy o Charliem Brookerze, Claire Foy czy Davidzie Harbourze) , miejscach (ciekawy artykuł o moście łączącym Danię i Szwecję - tak, zgadliście, tym nad Sundem) czy rekwizytach (jak tekst o Chevrolecie Corvair, z drugiego sezonu "Fargo"). Gazeta zawiera też poradnik zakupowy (ubierz się jak Saul Goodman) oraz osobną sekcję poświęconą prawdziwym historiom. To właśnie tu można poczytać nieco więcej o nagrodzonym przed kilkoma dniami Oscarem "Ikarze" czy Unabomberze, o swojsko brzmiącym nazwisku Kaczynski. Całość wieńczy sekcja dość krótkich recenzji (produkcje oceniane w skali 1-10), które już na szczęście pozbawione są jakichkolwiek spoilerów.

I właśnie ta sekcja "Netfilmu" przyda się najbardziej osobom, niepotrafiącym zdecydować się na konkretny serial, godzinami przeglądającym katalogi serwisów streamingowych lub widzom, dopiero rozpoczynającym swoją przygodę z Netfliksem czy HBO GO. Ja do swojej listy dopisałem już kilka ciekawie się zapowiadających pozycji i mam nadzieję, że 8 maja (kiedy pojawi się drugi numer magazynu), dorzucę coś jeszcze. Nie miałem oczekiwań wobec "Netfilmu", ale biorąc pod uwagę dorodną zawartość oraz cenę (6,99 zł), z pewnością sięgnę też po drugi numer. Mam też nadzieję, że zrobi tak więcej osób, to może doczekamy się też naszego polskiego "Empire". Czego sobie i wam życzę.

Bardzo chciałem polubić nowy film Guillermo del Toro. Tak jak i inne jego filmy. I tak jak w przypadku tych ostatnich, nie bardzo się to udało.

Recenzja "The Shape of Water"

13 nominacji do Oscara, kultowy reżyser u steru, wielkie oczekiwania podkręcane przez fanboyów meksykańskiego twórcy, intrygujący zwiastun i zjawiskowy plakat promujący - trudno było podejść do "Kształtu wody" bez jakichkolwiek oczekiwań. Coś musiało być w końcu na rzeczy, skoro tego typu produkcja zdobyła uznanie zgryźliwych tetryków z Amerykańskiej Akademii Filmowej. Siedziałem więc bite dwie godziny w Multikinie, zastanawiając się, kiedy to "coś" objawi się spragnionemu widzowi. I co? I gówno.

Jak dotąd myślałem, że najgorszym filmem spośród dziewiątki nominowanych jest "Uciekaj!" Jordana Peele'a. Po ostatnim wieczorze zaczynam mieć jednak wątpliwości, czy sztampowy pseudo-horror wykpiwający rasizm nie jest przypadkiem odrobinę lepszy od hollywoodzkiej adaptacji utworu "Jožin z bažin" Ivana Mládka i Banjo Band. Pamiętacie?

Oglądanie nowego del Toro jest równie zabawne - nie tylko dlatego, że reżyser serwuje nam przedziwną mieszankę gatunkową zabarwioną nawet podobnej klasy utworem tanecznym. Otóż prezentowana na ekranie opowieść ma tyle samo polotu, co historia Józka z bagien na Morawach. Gdzieś na bagnach Amazonii schwytano bowiem dziwnego stwora, którego okoliczni mieszkańcy czcili jak bożka - jak się domyślam, po to by ich nie gryzł, ssał lub dusił. Bohaterskiego w swoim mniemaniu czynu dokonał niejaki Richard Strickland, po czym postanowił przewieźć humanoida do schronu w Baltimore, by wypatroszyli go amerykańscy naukowcy. Pułkownik Strickland nie przewidział jednak, że pracująca w bunkrze samotna i umilająca sobie czas poranną masturbacją sprzątaczka za pomocą kilku jajek uwiedzie potwora z bagien i zechce spędzić z nim resztę życia, dzieląc od czasu do czasu wodne łóżko.

Jožin z bažin The Movie

Tak w dużym skrócie przedstawia się fabuła "Kształtu wody". Sami przyznacie, że nawet jak na filmową baśń, prezentuje się raczej skromnie i mocno niedorzecznie. I chociaż aktorzy dwoją się i troją (najlepsza z obsady o dziwo była jednak Octavia Spencer, która znowu zagrała samą siebie), by całość była dla widza raczej strawna, ja od mniej więcej połowy filmu i rzuconej w przelocie uwadze o prąciu więzionego w bunkrze potwora miałem w głowie już tylko kultową piosenkę z 1978 roku.

Krótko mówiąc, nie rozumiem zachwytów nad "Kształtem wody" i nie zdziwię się, jeśli podzieli los "Gangów Nowego Jorku". Chociaż ten drugi przy "The Shape of Water" zasługuje na każdą ze statuetek, w kategoriach w których ongiś był nominowany. Prawdopodobnie nie będzie tak źle i ta wzruszająca (kogoś) opowieść o inności z zakończeniem rodem ze "Shreka" koniec końców kilka złotych rycerzy zgarnie. Ale uczucie niesmaku na pewno pozostanie ze mną na dłużej.